Nieuwsoverzicht

Opgave en inzendingen

Drie jaar achter elkaar werd bij de Klassieke Olympiaden voor de opgave Latijn een uitstapje gemaakt naar minder bekende auteurs en teksten. Dit jaar werd weer eens gekozen voor een echt klassieke auteur: de geliefde dichter Ovidius. De vertaalopgave betrof een van zijn gedichten uit de bundel Tristia, die doorgaans wordt verbonden met zijn ballingschap in Tomi aan de Zwarte Zee.

De opgave bestond uit de complete tekst van 34 verzen (in disticha) van Tristia 3,9. In dat gedicht geeft Ovidius een geleerde verklaring voor de naam van Tomi. Die verbindt hij met het verhaal van Medea, die op de Argo vlucht voor haar vader. Als hij haar achterna vaart vermoordt ze haar broer Absyrtus en strooit diens ledematen uit op de golven, om zo haar vader op te houden. Het ‘opsnijden’ van het lijk leidt dan (met een tweetalige etymologie via het Griekse τέμνειν) tot ‘Tomi’. Natuurlijk doet het gedicht meer dan een naamsverklaring geven: Ovidius vertelt, als altijd, graag een boeiend mythe, waarbij er veel aandacht is voor woordspel, ritme en klank.

De gruwelijke details van de moord krijgen gelukkig vrij weinig aandacht, zodat de vertaalopgave vooral een beeldend verhaal betrof over vlucht en achtervolging.

De vertaalcommissie heeft dit jaar vier inzendingen geselecteerd om, in geanonimiseerde vorm, aan de vertaaljury Latijn voor te leggen. Sinds enkele jaren zijn er geen aparte categorieën voor classici en niet-classici. De vier teksten worden hieronder samen besproken.

Genomineerden

De vier genomineerden leverden allen een complete en grotendeels correcte vertaling, maar met onderlinge verschillen. Geen van de vier kandidaten vond het nodig de lange tekst nader te structureren door middel van witregels. Een gemiste kans, want minstens na regel 10 en 20 en 32 was daar inhoudelijk alle reden voor. Zo presenteren alle vier de vertalingen de tekst als een groot blok. Dat effect wordt versterkt doordat bij geen van de vier de even regels inspringen, en bij slechts twee van de vier de regelnummering van de Latijnse tekst is overgenomen.

Bart Bernaert koos voor een weergave die exact het aantal versregels van het origineel volgt, en handhaafde ook het metrum: steeds een dactylische hexameter, gevolgd door een dactylische pentameter. De tekst start hier vlot, maar vooral de pentameters blijken weerbarstig.

Niet te geloven: ook hier zijn Griekse steden te vinden 
tussen het volk van hier, boers en onmens’lijk van faam. 
Ook kolonisten kwamen hier, gestuurd door Milete: 
midden in Getisch land bouwden die Grieken een woonst.

Beter gelukt is de weergave van r. 19-20 met het dubbele gebruik van tenēre: 

Zeilen in aantocht zag ze, dus riep ze: ‘Hij heeft ons te pakken,
als ik mijn vader niet eerst zélf met een listigheid pak!’

Ronduit briljant is de vertaalvondst aan het slot voor de naamsverklaring, met een Nederlands equivalent voor de etymologie:

‘Tomis’ werd daarom de plek genoemd, nu een zuster, zo zegt men, 
lendenen van haar broer ‘tomeloos’ los heeft gehakt.

Ook Sylvia de Wild koos voor een weergave in het Latijnse metrum, zij het half, namelijk alleen in de pentameters (de oneven regels zijn aangeduid als ‘vrije verzen’ maar ogen meer als proza). Grappig genoeg lopen juist die pentameters goed. We citeren er een paar:

(6) hier is Absyrtus vermoord; tomoi verwijst naar de daad.
(10) Argo, vertelt het verhaal, havende hier in de baai.
(18) was er een lijkbleke kleur op haar ontstelde gezicht.
(30) handen, al blauw door de dood, naast een met bloed bevlekt hoofd 
(32) delen zou hebben geoogst via een treurige tocht.

Door de sterke natuurlijke woordaccenten in het midden van het vers schikken de verzen zich als vanzelf in het metrum. Regel 19-20 wordt in deze versie:

‘In de val!’ zei ze bij de aanblik van de vorderende vloot,
‘Liever mijn vader die valt... voor een verstrooiende list!’

Jammer dat het slot voor de Nederlandse lezer onbegrijpelijk blijft, doordat de etymologie niet wordt verklaard:

Daarom is deze plek ‘Tomis’ genoemd, omdat ze zeggen dat hier 
ergens de plek was waar zus broer met barbaarsheid versneed.

Bij Eriq van de Vondel is er sprake van een meer ongebruikelijke metrische vorm. Er is namelijk gekozen voor verzen met steeds 16 respectievelijk 13 lettergrepen. Als vanzelf komt daar een enigszins jambisch ritme in:

Hier in dit hardvochtige brabbelland zijn er dus ook steden
met - ‘t is haast niet te geloven - namen in het Grieks! 
Vanuit Milete stuurden zij dan ook veroveraars naar hier; 
bij de Geten zetten zij hun Griekse huizen neer.

Ook hier is iets met regel 19-20 gedaan, al is het rijmeffect misschien niet optimaal:

Dus toen zij in de verte ‘t zeil naderen zag, zei ze: Dit gaat 
mis, tenzij mijn vader met ’n list te misleiden is.

Ook hier een prachtige vondst voor de etymologie aan het slot:

En daarom noemt men deze plek dus Tomis, omdat naar verluidt 
een zus haar eigen broer daar versneed... anatomisch.

Arthur Hartkamp koos voor een weergave in strakke jamben, in opeenvolgende regels van zes respectievelijk vijf stuks, inclusief consequente afwisseling van slepend en staand verseinde (dus met een accent op respectievelijk de voorlaatste en laatste lettergreep). De even verzen krijgen zo steeds een duidelijke afronding.

’t Is ongelofelijk: ook hier zijn Griekse steden, 
in een gebied dat geen beschaving kent; 
migranten uit Milete zijn hierheen gekomen 
en bouwden hier in Thracië hun thuis.

Dat loopt monter en oogt levendig, net als de tekst van Ovidius zelf. Ook regel 19-20 (met een stilzwijgende kleine correctie) zijn goed gelukt:

Toen ’t schip hun naderde, riep zij ‘wij zijn verloren 
tenzij ik zorg dat vader dit verliest.’

Een van Ovidius’ meest sprekende grappen in het stuk, regel 12 (‘hostis,’ ait, ‘nosco, Colchide, vela, venit, met een complete vervlechting en opsplitsing van hospes Colchide venit en nosco vela) is in deze versie, als enige van de vier, goed herkend en opgepakt:

‘(er nadert) een vijand, schip uit Colchis, zeil herkend.’

Jammer dan weer dat in deze vlotte versie de slotregels geen oplossing bieden voor de etymologie, en zelfs breken met de eigen metrische vorm (twee maal een slepend verseinde):

Daarom, zo wordt gezegd, heet deze stad nu Tomis, 
want hier sneed ooit een vrouw haar broer in stukken.

Oordeel

De vier voorgedragen vertalingen hebben allemaal een loffelijke poging gedaan om het Latijn van Ovidius weer te geven in goed Nederlands. De kandidaten 1 en 2 blijven daarbij dicht bij de oorspronkelijke metrische vorm, 3 en 4 gaan meer eigen wegen. 1 en 3 slagen erin de etymologie aan het slot goed over te brengen.

Als geheel vond de jury de vertaling van Arthur Hartkamp het meest overtuigend. De slanke, strakke vorm, de prettige woordkeus en goede afwerking maken de vertaling tot een prettig leesbare tekst, die Ovidius’ Latijn adequaat weergeeft (ondanks de slotregel!)

Met veel plezier draagt de vertaaljury Latijn daarom Arthur Hartkamp voor als winnaar van de 1e prijs.

Ook de vertaling van Eriq van de Vondel leest soepel én heeft een goede oplossing aan het slot.

De vertaaljury Latijn draagt Eriq van de Vondel voor als winnaar van de 2e prijs.

In de vertaling van Bart Bernaert prijkt de vondst aan het slot als een flonkerend juweel.

Vanwege ‘tomeloos’ wil de vertaaljury Latijn Bart Bernaert voordragen voor een eervolle vermelding voor de wedstrijd Latijn.

De jury feliciteert de genomineerden en prijswinnaars, en dankt alle inzenders. Ze hoopt dat de Klassieke Olympiaden ook in de toekomst zullen blijven bestaan. 

Zoals ook vorig jaar vermeld vragen de sterk toegenomen mogelijkheden van KI (AI) daarbij om aanpassingen in de praktische opzet. Wat de Vertaaljury Latijn betreft verdraagt dit geen verder uitstel. Als de wedstrijd op de oude leest wordt voorgezet, zouden inzenders minstens een formulier moeten ondertekenen waarin zij verklaren of en eventueel hoe zij van KI hebben gebruikgemaakt.

De opgave

Na de prozatekst van het vorige jaar (Philostratos) was voor de vertaalopgave Grieks 2025-2026 gekozen voor poëzie. De tekst was genomen uit de Orphische Argonautica, een anoniem episch- didactisch gedicht uit de late oudheid, waarschijnlijk uit de vierde eeuw na Christus. In de voorgelegde passage bezoeken de Argonauten de wijze centaur Cheiron, door wie de toekomstige held Achilles wordt opgevoed. Het is een passage met een pastoraal karakter, waarin de lezer wordt meegnomen naar de rustieke grot in de Pelion waarin Cheiron woont.

De vertalers stonden voor de uitdagende opgave een veertigtal hexameters, aansluitend bij de homerische traditie, maar doorspekt met neologismen en soms ondoorzichtige syntactische constructies, weer te geven in goed leesbaar Nederlands.

De procedure en algemene opmerkingen

De jury kreeg drie genomineerde vertalingen geanonimiseerd voorgelegd ter beoordeling. Zij heeft daarbij gelet op correctheid, leesbaarheid en originaliteit. Alle drie de genomineerden hebben een verdienstelijke poging gedaan de Griekse tekst goed en nauwgezet weer te geven met behoud van de sfeer van het origineel. Toch zijn er soms aanzienlijke verschillen, die leiden tot een totaal andere voorstelling van zaken. Zo wordt in r. 377 σκοπιῆς προὔχοντα κολωνόν geïnterpreteerd als “de heuvel, hoger dan een wachttoren” (Lucas Verlinden), “de hoogte van die uitkijkpost” (vert. 2) of “de heuvel daarginds, iets boven dat kijkpunt” (Bart Bernaert). Een ander voorbeeld is de uiteenlopende vertaling van ἐξῖκεν ἀτάρπιτον (r. 392): “ging hij van het voetpad af” (Lucas Verlinden), “sloeg hij een paadje in” (Hans Akkerboom) en “koos hij een pad” (vert. 3).

Beoordeling van de vertalingen

Lucas Verlinden bevat zeker bijzondere vondsten die getuigen van originaliteit, zoals de poging het hapax legomenon χελυκλόνος (r. 383 ) weer te geven door het bijzondere neologisme “schildpaddenklankkast”. Toch komt deze vertaling niet in aanmerking voor de eerste prijs vanwege een aantal discutabele of zelfs foutieve interpretaties van de tekst. Vreemd is bijvoorbeeld dat Thetis “vandaag” naar de Pelion zou zijn gekomen (r. 385) om de baby Achilles te brengen, terwijl deze 13 regels verder een lier staat te bespelen! Ook vindt de jury de vertaling van r. 389 verwarrend. Peleus uit daar zijn vurige wens om zijn zoon terug te zien, terwijl de vertaling luidt “het kwelt mij echt in mijn hart om hem te zien.”

Hans Akkerboom
Deze vertaling leest als een degelijke en toegankelijke tekst, met inlevingsvermogen verwoord. De beschrijvingen zijn beeldend geformuleerd: “Pelion met zijn bladergeruis”, “een schemerig verblijf” en “daar lag ... de centaur in zijn volle lengte uitgestrekt.”
Enig probleem heeft de jury wel met de keuze van de werkwoordstijden in r. 397-398. Het gaat hier duidelijk om een beschrijving van de situatie die de Argonauten aantreffen in de grot (Achilles staat te spelen, de centaur ligt te genieten), terwijl de vertaling suggereert dat Achilles juist begint te spelen als zij binnentreden, alsof het een welkomstlied betreft.

Bart Bernaert
Deze vertaling onderscheidt zich door een dappere poging zo veel mogelijk de dactylische hexameter te handhaven. Tegenover rake en poëtische formuleringen als “Pelions ruisende woud” (r. 387) en “de wens naar een weerzien” (r. 389) en “sleetse matrassen” (r. 402) staan minder gelukkige vertalingen als het pleonastische “neer op de grond” (r. 394) en “die op Pholoë... gevoed zijn” (r. 380: τρέφομαι is ook in de Ilias vaak ‘opgroeien, leven’).
Lang heeft de jury geaarzeld over de keuze tussen Hans Akkerboom en Bart Bernaert. Uiteindelijk gaven trefzekere, ritmische en poëtische regels de doorslag, zoals die waarin Cheiron beschreven wordt: “Hij is een autoriteit in het recht en remedies van ziektes” (r. 381).

De jury verleent daarom de eerste prijs met veel genoegen aan Bart Bernaert.

De Klassieke Olympiade Latijn

Bij de veertiende Klassieke Olympiade Grieks, in het schooljaar 2025-2026, stond De coniuratione Catilinae (De samenzwering van Catilina) van Sallustius centraal. In deze historische monografie beschrijft Sallustius de samenzwering die geleid werd door de patriciër Lucius Sergius Catilina, die enorme schulden had; de samenzwering vond plaats in het jaar 63 v.Chr, toen Cicero consul was. Nadat hij een aantal keren tevergeefs naar het ambt van consul had gedongen, smeedde hij een complot om de consuls en een groot aantal senatoren te vermoorden en door een staatsgreep de macht te grijpen. Hij recruteerde zijn aanhangers uit ontevreden edelen en verarmde boeren. Cicero kreeg lucht van de samenzwering en bestreed Catilina fel, onder andere in zijn beroemde Catilinarische redevoeringen. Catilina zag zich gedwongen Rome te ontvluchten en zich bij zijn medestanders in Etrurië te voegen. Cicero liet de in Rome achtergebleven en gevangen genomen samenzweerders zonder proces ter dood brengen. Kort daarna werd Catilina’s leger in de buurt van Florence in de pan gehakt, waarbij Catilina zelf sneuvelde.

De wedstrijd en de deelnemers

De eerste ronde, waaraan 328 leerlingen uit het hele land deelnamen, werd op de scholen van de deelnemers afgenomen. De betrokken docenten hebben het werk van hun leerlingen met een door ons opgesteld antwoordmodel gecorrigeerd en de scores half november aan ons toegestuurd. De deelnemers kregen een passage uit het eind van het werk voorgelegd, waarin beschreven wordt hoe Catilina ervoor kiest te sneuvelen in plaats van zich gevangen te laten nemen. De leerlingen moesten 21 vragen van grammaticale, inhoudelijke en cultuurhistorische aard over deze passage beantwoorden. Op grond van de scores werden 62 leerlingen geselecteerd voor de tweede ronde, van wie er 42 daadwerkelijk aan de tweede ronde hebben deelgenomen.

Voor de tweede ronde moesten de leerlingen een pensum bestuderen waarin enkele passages uit het werk waren opgenomen. Een daarvan ging over de jeugd van Catilina; in een andere passage wordt beschreven hoe Cicero reageert als hij verneemt dat er een samenzwering is; weer een andere passage was afkomstig uit een redevoering van Catilina tot zijn medestanders. De kandidaten voor de tweede ronde hebben op 30 januari 2026 in het Cygnusgymnasium te Amsterdam 23 vragen en opdrachten over de tekst gemaakt en daarnaast een creatieve opdracht geschreven. Bij de creatieve opdracht konden ze kiezen uit twee thema’s. Voor de eerste opdracht moesten de kandidaten zich inleven in de positie van een bendeleider en een methode bedenken om zoveel mogelijk jongeren te ronselen voor hun bende. Het tweede thema was een interview met Catilina in het programma Welkom bij de Romeinen.

Uiteindelijk werden op grond van het totaal van deze tweede ronde drie kandidaten uitgenodigd voor de finale. Deze kon op 11 april 2026 weer plaatsvinden in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden, waar zij werden ondervraagd door twee universitaire docenten, Lidewij van Gils van de Universiteit van Amsterdam en Jörn Soerink van de Universiteit Leiden. Hun verslag volgt hieronder.

De finale

Tijdens de finale van de Olympiade Latijn mochten wij, Lidewij van Gils (UvA) en Jörn Soerink (UL), drie kandidaten aan de tand voelen over een passage uit Sallustius’ De coniuratione Catilinae. De passage die de kandidaten hadden bestudeerd, doet verslag van de senaatsvergadering van 5 december 63 v.Chr., in de tempel van Concordia. De centrale vraag was: wat te doen met de gearresteerde samenzweerders? Caesar pleit ervoor om de gearresteerde samenzweerders levenslang op te sluiten (hoogst ongebruikelijk in de Romeinse wereld), waarna Cato de Jongere in een vurig betoog beargumenteert dat de samenzweerders geëxecuteerd moeten worden – wat uiteindelijk ook onder leiding van Cicero als consul is gebeurd.   

De uitslag

Andrew Sherstnev (Cygnus Gymnasium, Amsterdam) bleek een opvallend snelle vertaler van het Latijn, zelfs toen hij een nog niet eerder geziene passage voor ogen kreeg. Hij is duidelijk gewend in meerdere talen te denken, maar hij formuleerde zorgvuldig zijn Nederlandse zinnen en kon ook inhoudelijke verbanden leggen bij het lezen van het Latijn. Daarbij was hij ook behoorlijk goed op de hoogte van de context van de redevoering van Cato die centraal stond in de passage die we de kandidaten voorlegden. De snelheid had als keerzijde dat we af en toe moesten vragen om iets meer oog voor details in de tekst van Sallustius, waar Andrew in tweede instantie wel goed uit kwam. We waren als jury onder de indruk van zijn grote woordenschat en bovendien bleek hij al goed raad te weten met een kritisch apparaat onderaan een wetenschappelijke tekstuitgave. Een leuke afsluiter was zijn verdediging van een bepaalde tekstvariant op basis van Sallustius’ stijlkenmerken. Andrew eindigt dit jaar op de derde plaats van de Klassieke Olympiade Latijn. 

Nina de Jong (Stedelijk Gymnasium Schiedam) had duidelijk plezier in het Latijn van Sallustius: nog voordat wij haar een vraag hadden gesteld, begon zij te vertellen waarom zij de door ons geselecteerde passage zo leuk vond. Haar vertaling, vervolgens, was vrijwel foutloos, met enkele fraaie vondsten in het Nederlands (o.a. “de republiek hing aan een zijden draadje” voor res publica in extremo sita est). Nina had zich duidelijk goed voorbereid, want ook onze grammaticale en stilistische vragen wist zij moeiteloos te beantwoorden. Ook de ongeziene tekst wist zij, met enkele kleine aanwijzingen, prima te ontsluiten. Wij waren als jury echter vooral onder de indruk van haar begrip van de inhoud van de tekst: zij wist Cato’s snerende opmerkingen over de teloorgang van Romeinse waarden als fortitudo en liberalitas uitstekend te verbinden met de politieke situatie en de maatschappelijke problemen die de voedingsbodem vormden voor Catilina’s revolutionaire politiek, alsmede met de moraliserende boodschap van Sallustius als historiograaf. Kortom, het was voor ons duidelijk dat Nina zich Sallustius’ Bellum Catilinae zowel qua Latijn als qua inhoud uitstekend eigen gemaakt. Ze heeft dit jaar de tweede prijs gewonnen.

Vanaf het moment dat Marnix Schenau (Gymnasium Haganum, Den Haag) de Cleopatrazaal van het RMO binnenkwam, spatte het enthousiasme ervan af. Bij het zien van een tweede blad met een ongeziene passage uit een wetenschappelijke editie, reageerde hij direct met ‘Oh, leuk!’. Het voorvertalen ging in een razend tempo en was bovendien uiterst precies, waarbij hij al tijdens het vertalen begrip liet zien voor de inhoud, de context en stilistische eigenaardigheden. Na een zeldzame stilte die hij liet vallen, merkte hij op: ‘Dit is wel een asyndeton, maar ik vertaal toch even met “en”…’, waarna hij zijn hoge tempo weer oppakte. Als een ervaren docent nam hij ons mee in de tekst en dacht hij hardop, zodat we de logica achter bepaalde vertaalkeuzes konden volgen. Aangekomen bij de ongeziene passage, de redevoering van Caesar uit hetzelfde werk van Sallustius, ging Marnix gretig aan de slag en vertaalde foutloos voor wat er stond. De eerste prijs dit jaar gaat naar Marnix Schenau.

De Klassieke Olympiade Grieks

Bij de veertiende Klassieke Olympiade Grieks, in het schooljaar 2025-2026, stond het satyrspel Cycloop van Euripides centraal. De Cycloop is het enige compleet bewaard gebleven satyrspel uit de oudheid. Bij de tragedieopvoeringen tijdens de Grote Dionysia in Athene was het de gewoonte dan een trilogie van drie tragedies werd afgesloten met een satyrspel, dat ook geschreven werd door de auteur van de tragedies. Net als de tragedie werd de stof van het satyrspel ontleend aan de Griekse mythologie, maar anders dan in de tragedie werd er een komische draai aan het onderwerp gegeven. Het satyrspel dankt zijn naam aan het feit dat het koor steevast gevormd werd door satyrs, die doorgaans onder aanvoering stonden van Silenus. Satyrs waren volgelingen van de god Dionysus, die door Silenus was opgevoed. Ze stonden bekend om hun geobsedeerdheid met drank en seks.

De stof van de Cycloop is ontleend aan het negende boek van Homerus’ Odyssee, waarin beschreven wordt hoe Odysseus en zijn vrienden opgesloten raken in de grot van de cycloop Polyphemus. In de proloog vertelt Silenus hoe Polyphemus, de satyrs en hijzelf op het eiland Sicilië zijn beland; daarna komt het koor van satyrs op. In het eerste bedrijf ontmoeten Odysseus en zijn vrienden Silenus voor de grot van Polyphemus. Dan verschijnt Polyphemus ten tonele. Silenus beschuldigt Odysseus ervan kazen van Polyphemus te hebben gestolen; Polyphemus hecht geloof aan deze valse beschuldiging en zegt dat hij alle Grieken zal opeten. Nadat hij inderdaad enkele Grieken heeft opgegeten, voert Odysseus hem dronken, nadat hij een paal met een scherpe punt in het vuur heeft gelegd. Geheel volgens plan weten ze de dronken Polyphemus blind te maken. Als Polyphemus probeert in zijn blindheid de Grieken te pakken, wordt hij door de satyrs met opzet steeds een verkeerde kant op gestuurd. Als Odysseus op veilige afstand is, maakt hij zich bekend; hierop beseft Polyphemus dat een oude orakelspreuk nu in vervulling is gegaan. Odysseus ontsnapt, en de satyrs gaan met hem mee: voortaan zullen ze Dionysus dienen, en niet langer de wrede cycloop.

De wedstrijd en de deelnemers

De eerste ronde, waaraan 184 leerlingen uit het hele land deelnamen, werd op de scholen van de deelnemers afgenomen. De betrokken docenten hebben het werk van hun leerlingen met een door ons opgesteld antwoordmodel gecorrigeerd en de scores half november aan ons toegestuurd. De deelnemers kregen een passage uit het eerste bedrijf voorgelegd. In deze scène vraagt Odysseus Silenus om voedsel, en Silenus is bereid vlees, kaas en melk te geven in ruil voor wijn. De leerlingen moesten 21 vragen van grammaticale, inhoudelijke en cultuurhistorische aard over deze passage beantwoorden. Op grond van de scores werden 65 leerlingen geselecteerd voor de tweede ronde, van wie er 46 daadwerkelijk aan de tweede ronde hebben deelgenomen.

Voor de tweede ronde moesten de leerlingen een pensum bestuderen waarin de confrontatie tussen Odysseus, Silenus en Polyphemus beschreven wordt. De kandidaten voor de tweede ronde hebben op 16 januari 2026 in het Cygnusgymnasium te Amsterdam 26 vragen en opdrachten over de tekst gemaakt en daarnaast een creatieve opdracht geschreven. Bij de creatieve opdracht konden ze kiezen uit twee thema’s. Het eerste was het schrijven van een betoog waarin een vrome Griek ingaat tegen de godslasterlijke opvattingen die Polyphemus naar voren heeft gebracht in zijn gesprek met Odysseus. Het tweede thema was in de trant van het satyrspel een scène van een zelfgekozen Griekse mythe te schrijven.

Uiteindelijk werden op grond van het totaal van deze tweede ronde drie kandidaten uitgenodigd voor de finale. Deze kon op 11 april 2026 weer plaatsvinden in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden, waar zij werden ondervraagd door twee universitaire docenten, Henric Jansen van de Universiteit Leiden en Remco Regtuit van de Rijksuniversiteit Groningen. Hun verslag volgt hieronder.

De finale

In de finale werden de kandidaten bij Grieks ondervraagd over het slot van het satyrspel De Cycloop van de Griekse toneelschrijver Euripides. In de slotpassage van deze komische bewerking van het verhaal van Odysseus en de cycloop, zijn er net een paar van Odysseus’ mannen opgegeten door het monster. Odysseus heeft de Cycloop dronken gevoerd, een hete paal gepunt en in het vuur gelegd en behoeft nu wat extra handen om die in het oog van de cycloop te stoten, en komt de grot van het monster uit. Als hij het koor, dat hier bestaat uit satyrs (de bokachtige dienaren van de god Dionysus) om hulp vraagt, komen ze met laffe smoesjes: de een staat te ver van de grot af, de ander heeft net zijn voet verstuikt en weer een ander heeft net rook in zijn ogen. Uiteindelijk voert Odysseus zijn plan uit met zijn eigen makkers. Wat volgt is een komische scene waarin de cycloop, zojuist verblind door Odysseus en zijn makkers, door het koor in de maling wordt genomen. De satyrs borduren uitgebreid voort op een grap die we al uit boek 9 van de Odyssee kennen: Odysseus heeft zich bij zijn ontmoeting met de cycloop als ‘Niemand’ voorgesteld, waar de satyrs gebruik van maken; als de Cycloop zegt ‘Niemand heeft me blind gemaakt’, vragen de satyrs: ‘Dus je bent niet blind?’ (en nog een paar variaties op dezelfde grap). Daarnaast sturen ze de blinde cycloop de verkeerde kant op (‘Ze staan rechts van je. O nee, links!’) en laten ze hem ook nog eens zijn hoofd stoten.

Alle drie de kandidaten waren voorbeeldig voorbereid. Ze wisten precies met wat voor een genre ze te maken hadden, hadden vaak het hele toneelstuk gelezen en waren uitstekend op de hoogte van de andere beroemde cyclooppassage, Odyssee boek 9, en de manieren waarop deze bewerking daarvan verschilde. Het Grieks lazen ze allemaal moeiteloos en er werd op het mondeling zelfs geacteerd—we lazen immers een toneelstuk! Door de grote precisie en zorgvuldigheid van elk van de kandidaten viel het de jury zwaar een exacte rangorde vast te stellen, maar is dat uiteindelijk toch gelukt.

De uitslag

Marieke van der Zwan (Praedinius Gymnasium, Groningen) viel op door de gerichtheid en efficiëntie waarmee ze de vragen van de jury beantwoordde. Door haar snelheid was er nog ruim de tijd om een onvoorbereid stukje Grieks uit de cyclopenpassage uit de Odyssee te lezen, waar Marieke erg ver in kwam. Haar woordkennis en goede vat op Griekse grammatica en morfologie bleken uit het gemak waarmee zij op eigen kracht duiding wist te geven aan enkele moeilijke werkwoordsvormen die de jury had geselecteerd. Daarnaast kwam ze met een originele oplossing op een lastig tekstprobleem in de voorbereide passage. Om al deze redenen heeft de jury Marieke de derde prijs toegekend.

Marnix Schenau (Gymnasium Haganum, Den Haag) was de kandidaat die het meeste deed met genre van dit stuk. Zijn vertalingen vanuit het Grieks werden gekenmerkt door een geweldige actio: gebaren, stemmetjes en intonatie, waarbij de juryleden zich toeschouwers van een opgevoerd stuk waanden. Marnix wist de jury precies te vertellen hoe het toneel er waarschijnlijk uit had gezien en waar de grot, Odysseus’ schip en de bergen waren. Op de vraag van de jury over wat voor regie-aanwijzingen hij de acteurs van dit stuk zou geven, leek hij al van tevoren uitgebreid te hebben nagedacht. De slapstickachtige, dolkomische interpretatie van het stuk viel goed in de smaak, en daarom heeft de jury hem de tweede plaats willen geven.

Amber Vanlerberghe (Johan de Witt-gymnasium, Dordrecht) draaide de rollen om: bij binnenkomst deelde zij haar onvrede mee over de geselecteerde passage, want het stuk ervoor en de regels die in vertaling waren gegeven, waren vele malen interessanter; bovendien zaten er in dat vertaalde stuk een paar dingen die zij anders zou hebben aangepakt. Amber viel vooral op door hoeveel zij naast de voorbereide passage had gelezen. Zo wist zij bijvoorbeeld te vermelden dat de ziener Telemos verantwoordelijk was voor de voorspelling die aan het eind van dit toneelstuk wordt geparafraseerd; een figuur waar de jury aanvankelijk een vraag over had willen stellen, maar waar ze van hebben afgezien (‘De ziener Telemos? Nee, die is te obscuur voor de leerlingen’). Om de uitzonderlijke manier waarop ze de leiding nam bij het mondeling en haar uitgebreide achtergrondkennis heeft de jury Amber de eerste prijs gegeven.

De winnaars van de Klassieke Olympiaden zijn bekend! Na een intensieve middag, waarin de finalisten hun vaardigheden live konden laten zien aan een comité van deskundigen, kwamen de volgende leerlingen als winnaar uit de bus.

Latijn:
1. Marnix Schenau (Gymnasium Haganum, Den Haag)
2. Nina de Jong (Stedelijk Gymnasium, Schiedam)
3. Andrew Sherstnev (Cygnus Gymnasium, Amsterdam)

Grieks:
1. Amber Vanlerberghe (Johan de Witt Gymnasium, Dordrecht)
2. Marnix Schenau (Gymnasium Haganum, Den Haag)
3. Marieke van der Zwan (Praedinius Gymnasium, Groningen)

Ook voor volwassenen werd de wedstrijd afgesloten. De jury heeft de volgende inzenders als winnaar aangewezen:

Latijn: Arthur Hartkamp
Grieks: Bart Barnaert 
 

De organisatie feliciteert alle winnaars en finalisten van harte! Daarmee wordt deze editie van de Klassieke Olympiaden beëindigd. De voorbereidingen op de editie van 2027 zijn al in volle gang. In het nieuwe schooljaar volgt daarover meer nieuws. 

De uitslag voor de tweede ronde Grieks is binnen! De organisatie was onder de indruk van de kennis en creativiteit van de deelnemers. De opgaven van deze editie zijn inmiddels ook op onze website gepubliceerd.

Finalisten in alfabetische volgorde:

• Marnix Schenau, Gymnasium Haganum, Den Haag
• Amber Vanlerberghe, Johan de Witt-gymnasium, Dordrecht
• Marieke van der Zwan, Praedinius Gymnasium, Groningen

De volledige uitslag: 

Wij feliciteren de finalisten van harte en danken alle andere deelnemers en hun docenten voor het enthousiasme waarmee zij aan deze editie van de Klassieke Olympiaden hebben meegedaan. Alle deelnemers zijn van harte welkom op de finalemiddag op zaterdag 11 april in het Rijksmuseum van Oudheden.

De finalisten wensen wij succes met het voorbereiden op de finale en het lezen van het finalepensum uit Euripides' De Cycloop. 

Terwijl de bekendmaking van de finalisten voor Grieks alweer twee weken achter ons ligt, is nu ook de uitslag van de tweede ronde Latijn binnen! De organisatie was onder de indruk van de kennis en creativiteit van de deelnemers. De opgaven van deze editie zijn inmiddels ook op onze website gepubliceerd.

Finalisten in alfabetische volgorde:

• Nina de Jong, Stedelijk Gymnasium Schiedam
• Marnix Schenau, Gymnasium Haganum, Den Haag
• Andrew Sherstnev, Cygnus Gymnasium, Amsterdam

 De volledige uitslag (met ** voor de namen die we niet kunnen publiceren):

Wij feliciteren de finalisten van harte en danken alle andere deelnemers en hun docenten voor het enthousiasme waarmee zij aan deze editie van de Klassieke Olympiaden hebben meegedaan. Alle deelnemers zijn van harte welkom op de finalemiddag op zaterdag 11 april in het Rijksmuseum van Oudheden.

De finalisten wensen wij succes met het voorbereiden op de finale en het lezen van het finalepensum uit Sallustius' Catilina.

Vanwege de slechte weersomstandigheden op de oorspronkelijke datum is de tweede ronde voor Latijn (jongeren) verplaatst naar vrijdag 30 januari. De tijd en de plaats blijven hetzelfde. We hopen alle kandidaten dan alsnog te ontmoeten!

Beste docenten, beste leerlingen,

513 scores hebben we ontvangen van leerlingen die hebben meegedaan aan de eerste ronde van de Klassieke Olympiaden 2025-2026. 329 deelnemers hebben zich verdiept in de Bellum Catilinae van Sallustius, terwijl 184 kandidaten zich bogen over de Cyloop van Euripides.

De cesuur voor Latijn is dit jaar vastgesteld op 16 punten en die voor Grieks op 13 punten. Leerlingen met deze score of hoger worden van harte uitgenodigd voor de tweede ronde die op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam zal worden gehouden.

Uitslag Latijn

Voor Latijn vindt de tweede ronde plaats op vrijdag 9 januari 2026. De volgende kandidaten worden daarvoor uitgenodigd. Om privacyredenen zijn niet alle namen zichtbaar.

Uitslag Grieks

Voor Grieks vindt de tweede ronde plaats op vrijdag 16 januari 2026. De volgende kandidaten worden daarvoor uitgenodigd. Om privacyredenen zijn niet alle namen zichtbaar.

Gefeliciteerd!

We feliciteren de kandidaten met het behalen van de tweede ronde van harte en danken alle leerlingen die aan de eerste ronde hebben deelgenomen. Speciale dank gaat uit naar de docenten die bereid zijn geweest de opgaven voor hun leerlingen na te kijken. Alle deelnemers kunnen de opgave met antwoorden nog eens bekijken op onze website: Latijn en Grieks.

De tweede ronde van de Klassieke Olympiaden vindt plaats op vrijdag 9 januari 2026 voor Latijn en vrijdag 16 januari 2025 voor Grieks. We verwachten de leerlingen uiterlijk om 13.30 uur op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam. De wedstrijd start om 13.45 uur en duurt met een pauze tot 16.45 uur. In de week voor de kerstvakantie zullen we alle betreffende docenten mailen over de gang van zaken rondom de tweede ronde. Omdat we in de tweede ronde gebruikmaken van Exam.net, wordt alle kandidaten verzocht een laptop met lader mee te nemen.

We wensen alle leerlingen en hun docenten veel plezier met het lezen van de pensa die op onze site gepubliceerd zijn: voor Latijn dus Sallustius' Bellum Catilinae en voor Grieks Euripides' Cycloop.

Met vriendelijke groet,

De organisatie van de Klassieke Olympiaden

De opgaven voor de Klassieke Olympiaden 2025-2026 volwassenen zijn nu gepubliceerd en kunnen worden gedownload.

Opgave Grieks volwassenen.

Opgave Latijn volwassenen.

U kunt uw vertalingen vóór 1 februari 2026 insturen naar olympiadeklassiekvolw@gmail.com.