Nieuwsoverzicht

Het aantal inzendingen van de volwassenen voor de vertaalwedstrijden Grieks en Latijn groeit langzaam maar zeker. De organisatie stelt het bijzonder op prijs dat het merendeel van de deelnemers de moeite neemt om zowel bij Grieks als bij Latijn een poging te wagen. Bij beide talen is er door de jury onderscheid gemaakt tussen classici en niet-classici.

In de gekozen passage van Ploutarchos (Ἐρωτικαὶ Διήγησεις 5) kunnen we lezen hoe Demokrita, die in het nauw gedreven was door de politieke tegenstanders van haar man, tot haar wanhoopsdaad komt.

Allereerst steken in de categorie Grieks bij de niet-classici twee vertalingen boven de andere uit. Beide vertalingen onderscheiden zich op sommige punten in positieve zin, maar op andere juist weer niet. In beide vertalingen valt ook op details een en ander af te dingen.

Ondanks de breedsprakigheid (bijna twee maal zoveel woorden als het origineel!) verdient de vertaling van Christiaan van Andel Steenwijk toch de eerste prijs, omdat de nuances in de tekst beter overgebracht worden en het verhaal prettiger leesbaar is.

Bij de classici blijkt het uiteindelijk ook om een tweestrijd te gaan: de vertalers gebruiken beiden een zakelijke en heldere vertelstijl en ontlopen elkaar niet veel. Ook deze keuze is moeilijk. Uiteindelijk valt de keuze op de vertaling van Tom Ingelbrecht. De doorslag geeft daarbij, dat hij de alinea’s (afgezien van de laatste) begint met een korte hoofdzin, wat heel prettig is voor de lezer. En, ook al staat dat natuurlijk los van de vertaling, de gehanteerde ‘Griekse’ spelling is ook een charmant gegeven van deze tekst.

Hieronder leest u de vertalingen van de winnaars:

"Alkippos was van geboorte een Lakedaimoniër. Hij nam Damokrita tot vrouw en werd vader van twee dochters. Wanneer hij politieke adviezen gaf was niemand hem de baas, maar ook in wat hij ten uitvoer bracht om aan de wensen van de Lakedaimoniërs te voldoen, betoonde hij zich telkens de beste. Dat wekte de afgunst van zijn politieke vijanden. Door de eforen te bewerken met valse beschuldigingen, die erop neerkwamen dat Alkippos van plan zou zijn geweest de gevestigde orde omver te werpen, maakten zij uitgerekend déze man tot een banneling.

Want hij vluchtte uit Sparta weg, maar zijn vrouw Damokrita werd door hen tegengehouden, toen zij zich samen met haar dochters bij haar man wilde voegen. En daarbij bleef het niet: zij namen zijn vermogen in beslag om ervoor te zorgen dat het de meisjes , die immers ongehuwd waren, aan middelen zou ontbreken om in hun bruidsschat te kunnen voorzien. Maar toen sommige mannen desondanks pogingen deden om de meisjes het hof te maken vanwege de goede reputatie van hun vader, kregen hun vijanden het gedaan dat het krachtens een officieel besluit aan een ieder werd verboden om ook maar te proberen met de meisjes een huwelijk aan te gaan. Daarbij gaven zij als reden op dat hun moeder Damokrita er meermalen om gebeden had dat haar dochters spoedig zonen ter wereld zouden brengen, met de bedoeling dat die zouden opgroeien tot de toekomstige wrekers van hun vader.

Hoewel Damokrita dus aan alle kanten in het nauw werd gedreven, wachtte zij de viering van een groot volksfeest af. Daaraan namen de vrouwen deel, samen met de ongehuwde meisjes, de huisslavinnen en de kleine kinderen. Maar de echtgenotes van de hoogste ambtsbekleders brachten in besloten gezelschap de hele nacht door in een grote hal, waarin de mannen gewoonlijk hun drinkgelagen hielden. Nadat zij het juiste moment in het oog had gehouden, waarop alle echtgenotes betrokken waren bij de voltrekking van hun geheime ritueel in de hal, bond zij zich een krijgsgordel met een zwaard om het middel, nam de meisjes mee en begaf zich 's nachts naar de geheiligde plaats. Daarna - de ingangen waren inmiddels afgegrendeld - barricadeerde zij de deuren met blokken hout in grote hoeveelheden (die waren door die vrouwen zelf klaargelegd voor de offerceremonie als onderdeel van het feest) ... en stak deze in brand.

En terwijl de mannen massaal ter redding kwamen aangesneld, sneed Damokrita haar dochters de keel door en evenzo vergoot zij over hen haar eigen bloed. Omdat de Lakedaimoniërs niet wisten hoe zij hun woede moesten koelen, wierpen zij de lijken van Damokrita én die van haar dochters buiten de landsgrenzen. Dat juist die daad de toorn van de godheid opwekte, verklaart volgens de overlevering waarom de grote aardbeving de Lakedaimoniërs getroffen heeft." (Christiaan van Andel Steenwijk)

"Alkippos was een Lakedaimoniër van geboorte. Hij was gehuwd met Damokrita en was vader van twee dochters. Omdat hij de stad voortreffelijk van advies voorzag en datgene realiseerde waar de Lakedaimoniërs behoefte aan hadden, werd hij door zijn politieke tegenstanders met afgunst bekeken. Met valse beweringen (Alkippos zou ernaar streven het wetsbestel op te heffen) misleidden zij de eforen en kregen het voor elkaar dat de man werd verbannen.

En zo vertrok hij uit Sparta. Maar toen zijn vrouw hem met hun dochters wilde achternagaan, liet men haar dat niet toe. Meer nog: om er voor te zorgen dat de meisjes niet over een bruidsschat zouden kunnen beschikken, werd Alkippos’ bezit u ook verbeurd verklaard. Omdat er zelfs in deze omstandigheden sommigen waren die naar de hand van de kinderen wilden dingen, op basis van de voortreffelijkheid van hun vader, verboden zijn vijanden bij decreet om de meisjes nog ten huwelijk te vragen. Ze beweerden namelijk dat hun moeder Damokrita dikwijls had gebeden dat haar dochters snel kinderen op de wereld zouden zetten om de wrekers van hun vader te worden.

Damokrita was nu van alle kanten in het nauw gedreven. Geduldig wachtte ze echter een openbaar feest af, waar vrouwen en meisjes, personeel en kleine kinderen aan deelnamen, maar de vrouwen van de machthebbers op zichzelf in een grote bankethal de nacht doorbrachten. Ze omgordde zich met een zwaard, nam haar dochters mee en trok naar de heilige plaats, waar ze haar kans afwachtte tot alle vrouwen bezig waren met het uitvoeren van de mysteriën. Toen de ingangen waren gesloten stapelde ze het hout, dat door de anderen was klaargelegd voor het feestelijke offer, op tegen de deuren en stak het in brand.

Toen de mannen hun vrouwen te hulp kwamen lopen, sneed Damokrita haar dochters de keel over en bovenop de lijken doodde ze vervolgens zichzelf. De Lakedaimoniërs zagen geen manier om hun razernij te laten luwen en wierpen de
lijken van Damokrita en haar dochters buiten hun territoriale grenzen. Men vertelt dat het hierdoor zou zijn geweest dat de god razend was en de grote aardbeving de Lakedaimoniërs heeft getroffen." (Tom Ingelbrecht)

Bij Grieks kenden we dit jaar dezelfde opzet als bij Latijn. Toevalligerwijze valt ook het onderwerp van de eerste ronde in de categorie alternative facts: alsof de organisatie had voorzien dat het in twijfel trekken van nieuwsfeiten zo'n hot item zou zijn! Herodotus vertelt namelijk in zijn tweede boek van de Historiën het verhaal dat Helena nooit in Troje aangekomen zou zijn, maar dat ze samen met Paris in Egypte terecht is gekomen.

Een ander welbekend historisch figuur is de tiran van Samos Polykrates. Zijn persoon stond centraal in de tweede ronde. Door het tijdig bekend maken van dit pensum hebben diverse docenten dit onderwerp opgenomen in hun lessen, zodat deelnemers aan de tweede ronde op school voorbereid konden worden.

Net als bij Latijn bevatte ook deze tweede ronde twee onderdelen: zeer uiteenlopende vragen over het pensum in het eerste onderdeel gevolgd door een creatieve opdracht. Wellicht bent u bekend met het televisieprogramma 'Welkom bij de Romeinen', waarin de presentatrice Dorine Goudsmit bekende Romeinen bij zich in de studio ontvangt voor een interview. In onze, Griekse, versie stond Polykrates centraal in deze aflevering. De opdracht was om een script voor het interview met Polykrates van deze aflevering te schrijven. Uit de vragen en de gegeven antwoorden moest blijken dat de kandidaten een grondige kennis hadden van Polykrates en de wereld waarin hij leefde. Natuurlijk werd ook de creativiteit beloond die in dit interview getoond werd.
De jury heeft een zeer aangename middag gehad: het lezen van deze interviews was zeer vermakelijk! Ook bleek het gemiddelde niveau van de interviews heel hoog te liggen en werd humor niet geschuwd. Ook al had één van de finalisten, Louise van der Vlugt, zo gaf zij in een P.S. aan, nog nooit 'Welkom bij de Romeinen' gezien, toch leefde zij zich zo in dat ze kon vertellen dat volgende week Perikles bij Dorine op de bank zou zitten. Sophie Voorhuijzen heeft een prachtig, diepgravend interview geschreven waarmee zij de finaleplaats veilig stelde: bij alle door Polykrates gegeven antwoorden spatte de hybris en de arrogantie er van af. Dit blijkt wel uit de lijfspreuk die hij bij Dorine ventileerde: het is beter om je vriend terug te geven wat je van hem afgepakt hebt dan helemaal niets van hem af te pakken. Ook om het interview van Diederik heeft de jury heel hartelijk gelachen: Polykrates die arrogant de regie overneemt en commentaar geeft op de wijn die voor hem is ingeschonken: "mm, wat een sterke wijn is dit! Is hij wel goed aangelengd?". Ook Diederik besluit zijn interview met een opmerking van Dorine dat volgende week Penelope bij haar op de bank zit om haar visie te geven op de voortgang van de moderne weefkunst.

Om kort te gaan: we zijn zeer tevreden met de nieuwe opzet van de Klassieke Olympiaden. De veelzijdigheid van onze gymnasiasten wordt getest en hieruit blijkt wel dat er onder de gymnasiasten heel wat pareltjes zitten.

Het verhaal van Orestes kennen we allemaal uit de tragedies van Aeschylus, Sophocles en Euripides. Hij doodde zijn moeder, werd achtervolgd door wraakgodinnen, en uiteindelijk in Tauris verenigd met zijn zus Iphigenia. Minder bekend is dat Orestes na zijn dood eerst in Tegea, en daarna opnieuw in Sparta werd begraven. Dat verhaal vertelt Herodotus in een passage (1.67-68) die de finalisten van de Klassieke Olympiade Grieks in 2017 hadden voorbereid: Diederik van Langen, Sophie Voorhuijzen en Louise van der Vlugt. De jury was zeer onder de indruk van hun kennis en taalvaardigheid, maar ook van het plezier dat zij uitstraalden bij het lezen van een leuk stukje Grieks.

In de oorlog tegen Tegea zijn de Spartanen steeds aan de verliezende hand, totdat ze het orakel van Delphi raadplegen. De enigmatische uitspraak van de Pythia (door Herodotus in hexameters geciteerd) duidt aan dat de botten van Orestes vanuit Tegea naar Sparta moeten worden gebracht. De Spartanen zoeken lange tijd tevergeefs; maar het probleem wordt opgelost wanneer de Spartaan Lichas een praatje maakt met een smid in Tegea. De smid beweert namelijk dat in de grond van zijn binnenplaats een kist ligt, waarin enorme botten begraven zijn: ze zijn wel zeven el lang. Lichas begrijpt dat het om de botten van Orestes gaat, hij huurt de smidse, graaft de oude held op, en neemt hem mee terug naar Sparta: vanaf dat moment, zegt Herodotus, was Sparta de baas op de Peloponnesus.

De drie finalisten van de Klassieke Olympiade moesten niet alleen een groot deel van de tekst voorvertalen en moeilijke vragen beantwoorden over vormleer en syntaxis; ze moesten vooral ook laten zien dat ze hadden nagedacht over de betekenis van Herodotus’ vertelling. Allereerst wilde de jury weten waar en wanneer het verhaal zich afspeelt. Op een kaartje van Griekenland wisten de deelnemers de plaatsen Sparta, Tegea en Delphi feilloos aan te wijzen. De verwijzing naar ‘de tijd van Croesus’ (1.67) verraadt dat we de gebeurtenissen rond 550 v. Chr. moeten dateren. Vervolgens stelde de jury een belangrijke vraag, die niet iedereen perfect wist te beantwoorden: waarom vertelt Herodotus dit verhaal eigenlijk? Verhalen bij Herodotus zijn immers nooit alleen maar verhalen; ze hebben altijd een functie in het grotere geheel van de Historiën. De vermelding van Croesus bracht de deelnemers op het goede spoor. De koning van Lydië zocht bondgenoten voor zijn expeditie tegen de Perzen, en wilde daarom uitvinden welke Grieken de sterkste bondgenoten zouden zijn. Juist in die tijd was Sparta dominant geworden op de Peloponnesus; het verhaal over Orestes’ botten verklaart hoe dat zo gekomen was.

Maar waar zou dit verhaal eigenlijk vandaan komen? De drie finalisten bleken stuk voor stuk net zo slim als George Huxley, die erop heeft gewezen dat op de Peloponnesus botten zijn gevonden van ‘early elephants, mammoths, hippopotami and Bovidae¹’.  Zou de vondst van dergelijke reusachtige botten aan de basis staan van Herodotus’ verhaal? Traditioneel tovert de jury aan het eind van de ondervraging ook nog een verrassing uit de hoge hoed: een ongezien stukje Grieks, dat nauw samenhangt met de gelezen tekst. Dit jaar was het een passage uit Pausanias’ Beschrijving van Griekenland (3.11.10): Pausanias noemt het graf van Orestes in Sparta en verwijst daarbij ook naar de verplaatsing van zijn botten uit Tegea. Ongezien Grieks lezen is nog heel wat anders dan een gelezen tekst goed voorbereiden, maar de drie getalenteerde finalisten lieten zich absoluut niet van de wijs brengen.

Diederik van Langen (Gemeentelijk Gymnasium Hilversum) was de eerste kandidaat die door de jury aan de tand werd gevoeld. De relatief jonge deelnemer (5e klas) maakt op de juryleden grote indruk. Zijn vormleer is uitstekend op orde, hij kan de tekst van Herodotus goed in context zien en toont zich gevoelig voor de stilistische trucs van de verteller. De orakeluitspraak kan hij prima metrisch lezen en hij geeft een originele interpretatie voor de symbolische betekenis ervan. Ook denkt hij meteen aan een andere species wanneer de herkomst van de botten wordt besproken. Met het stukje Pausanias kan Diederik goed uit de voeten.

Sophie Voorhuijzen (Keizer Karel College) is een kandidaat met een benijdenswaardige kalmte. Rustig maar trefzeker beantwoordt ze de vragen van de jury, die tevergeefs probeert haar een beetje van haar stuk te brengen. Ze kan de orakeluitspraak over de botten van Orestes goed uitleggen. De uitzonderlijke grootte ervan schrijft zij toe aan het levendige voorstellingsvermogen van Herodotus, die waarschijnlijk ook niet al te sceptisch durfde te zijn over mogelijk bovennatuurlijke fenomenen. De nieuwe vertaling is voor Sophie geen al te groot probleem.

Louise van der Vlugt (Christelijke Lyceum Veenendaal) is uiterst snel en zo goed als feilloos waar het vormleer en syntaxis betreft. Ze heeft veel schik in de overhoring en overlaadt de juryleden in schijnbaar achteloos geformuleerde bijzinnetjes met feiten en inzichten. De scansie van de orakeltekst gaat zo soepel dat de jury haar voorstelt na te denken over een carrière als Pythia – Louise antwoordt dat ze erover na zal denken. De kennis over de inhoud van de tekst is dik in orde, en Louise legt een groot gevoel voor vormkenmerken van Herodotus’ taal aan de orde. De nieuwe vertaling loopt zonder al te veel moeite.

De jury heeft met alle kandidaten een zeer aangenaam gesprek op hoog niveau over een interessante tekst kunnen voeren, en had dus een fijne middag – tot het moment dat de onderlinge rangschikking vastgesteld moest worden. Na rijp beraad over de kandidaten en de criteria werd besloten de eerste prijs uit te reiken aan Diederik van Langen. De tweede prijs ging naar Louise van der Vlugt en de derde prijs naar Sophie Voorhuijzen. De jury feliciteert alle kandidaten met een voortreffelijke prestatie.

Casper de Jonge en Hugo Koning
juryleden Klassieke Olympiaden Grieks

¹ George Huxley, ‘Bones for Orestes’, Greek, Roman and Byzantine Studies 20 (1979), 145-148, p. 147.

Mooie verhalen

Sinds dit jaar zijn de leerlingen onderworpen aan een nieuwe opzet van de Klassieke Olympiaden: waar het vorige jaren telkens een vertaalopgave voor Latijn betrof en een groot pensum met vragen voor Grieks, zijn de leerlingen dit jaar uitgedaagd om hun kennis van de taal en cultuur in de ruimste zin van het woord bloot te leggen. Fantastisch was ook om te zien dat een aantal leerlingen zich aan beide talen heeft gewaagd! Een daarvan, stond ook voor beide vakken in de finale, wat op zichzelf al een Olympische prestatie genoemd mag worden.

Dit jaar hebben we veel te doen gehad met mooie verhalen. Daarmee bedoelen we niet de alternative facts zoals gebruikt door president Trump, maar het mythische verhaal van Theseus en Ariadne, zoals verteld door Hyginus in zijn Fabulae. De leerlingen Latijn werden aan 30 vragen onderworpen over de gehele mythe, door Hyginus summier opgetekend in 19 regels. De beste 51 deelnemers gingen door naar de tweede landelijke ronde die dit jaar op het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldebarnevelt in Amerfoort is afgenomen.

In de tweede ronde werden de leerlingen onderworpen aan de Heroïdes van Ovidius: wederom een mooi verhaal, want zij lazen de brief van Penelope aan Odysseus, waarin haar ellendige situatie op Ithaca beschreven staat. Tot slot vroegen wij de leerlingen om zélf een mooi verhaal op te tekenen: aan hen de taak om een reactie terug te schrijven, nu de brief van Penelope ofwel bij Calypso, ofwel bij Circe op het eiland terecht is gekomen! Dit leverde vele mooie uitwerkingen op. Een opvallend creatieve uitwerking was een reactie die vermomd van Odysseus leek te komen, waarin Odysseus vertelde dat hij het eigenlijk wel naar zijn zin had bij een andere vrouw en Penelope zich maar niet zo om hem moest bekommeren. Zien we hier toch een beetje het aanwenden van alternative facts bij Calypso terug, die het verhaal wat mooier maakt dan het is. Andere bijzondere uitwerkingen hadden mooie klassieke vondsten zoals de rozenvingerige dagenraad en het dichterlijk beschrijven van het verstrijken van de 7 jaren die Odysseus op Ogygia doorbracht – in de veronderstelling dat het slechts 7 dagen waren. Ook zagen we creatieve pogingen tot een imitatio van de stijl en het metrum van Ovidius. Alhoewel, misschien moeten we het een hedendaagse aemulatio noemen, want een dergelijke uitwerking heeft het wel tot de finale geschopt!

In de finale van de Klassieke Olympiaden 2017 streden drie kandidaten bij Latijn om de eeuwige roem, de beker en materiële prijzen. Dit waren Sasja Rabbers (Willem Lodewijk Gymnasium, Groningen), Kevin Tittel (Johan de Witt-Gymnasium, Dordrecht) en Louise van der Vlugt (Christelijk Lyceum Veenendaal). Louise van der Vlugt mag zich dit jaar de winnaar van de Klassieke Olympiaden bij Latijn noemen, Kevin Tittel werd tweede en Sasja Rabbers derde. De jury Latijn bestond uit Suzanne Adema en Diederik Burgersdijk.

De kandidaten hadden een passage voorbereid uit Ovidius’ Ars amandi. De passage begint met allerlei adviezen aan mannen om er verzorgd, maar niet te mooi uit te zien. Het tweede, grootste deel van de passage vertelt hoe Ariadne, achtergelaten op eens strand door Theseus, door de god Bacchus wordt geschaakt.

De jury heeft de kandidaten tijdens de wedstrijd getest op kennis over de tekst en op de vaardigheden die, naast vertalen, ook bij het schoolvak Latijn aan de orde komen. Louise, Kevin en Sasja hebben bijvoorbeeld uitgelegd dat het eerste deel van de tekst een ander teksttype is dan het tweede deel van de tekst en konden dat taalkundig beargumenteren. De kandidaten bleken zelf al te hebben nagedacht over de relatie tussen deze twee delen van de tekst. Twee van hen hadden bovendien zelfstandig uitgezocht dat de tweede passage vooral aansluit bij wat nog volgt in de Ars Amandi (adviezen over drank en liefde). Ook moesten de kandidaten een stukje scanderen en stijlfiguren herkennen en interpreteren. Voorgelegde interpretaties van delen van de tekst hebben de kandidaten uitstekend kunnen ondersteunen of weerleggen met eigen argumenten en de kandidaten wisten de tekst ook goed in de cultuur-historische context te plaatsen.

Louise, Kevin en Sasja konden goed verwoorden hoe de verhalende passage in de tekst bijna filmisch start met een camerashot van een groot leeg strand met een enkele dwalende figuur. Die figuur blijkt Ariadne, als steeds verder wordt ingezoomd tot aan de tranen op haar wangen aan toe. De jury was verheugd dat de kandidaten vrij gemakkelijk herkenden dat dit beeld van Ariadne ook opgeroepen wordt in een gedicht van Catullus (64). De kandidaten hadden deze passage nog nooit gezien en konden zich toch snel een beeld vormen van de inhoud.

De jury legde de kandidaten ook een afbeelding voor. De figuur op deze afbeelding werd al snel herkend als Silenus, begeleider van Bachhus. Ook identificeerden de kandidaten de bijbehorende verzen in de passage. Sasja, Kevin en Louise redeneerden op heldere wijze over de mogelijke relaties tussen deze afbeelding en de tekst en kwamen alle drie al vrij snel tot de conclusie dat beide teruggaan op hetzelfde verhalengoed, maar niet direct aan elkaar gerelateerd kunnen zijn.

De meeste indruk op de jury maakte Louise van der Vlugt. Ze had zich uitstekend voorbereid en was in staat een gesprek op niveau te voeren over de tekst. De vragen en opdrachten van de jury beantwoordde ze met groot gemak en ze wist bovendien desgevraagd nog veel meer over de tekst te vertellen. Daarom heeft de jury Louise tot winnaar uitgeroepen.

Suzanne Adema en Diederik Burdersdijk
juryleden finale Klassieke Olympiaden Latijn

Op zaterdag 11 maart 2017 vond in het Rijksmuseum van Oudheden de finalemiddag en prijsuitreiking van de Klassieke Olympiaden plaats. Aan deze herculische wedstrijd doen scholieren met Latijn en/of Grieks mee en ook volwassenen, zoals classici als niet-classici, werken aan vertalingen. Dit jaar was het al weer de vijfde keer dat deze olympiaden werden georganiseerd door Vrienden van het Gymnasium, Vereniging Classici Nederland en het Nederlands Klassiek Verbond en was de opzet voor de jongeren wat aangepast.

In september begonnen de wedstrijden voor de scholieren met een opgave die op school gemaakt werd. Voor Latijn werden de leerlingen bevraagd over Ariadne en Theseus en de docenten sturen 648 scores in, waarvan de beste 42 werden uitgenodigd voor een tweede ronde. Bij Grieks betrof het een ongeziene passage van Herodotus over een alternatieve versie rondom de roof van Helena en hieraan deden 238 leerlingen mee. De beste 42 werden ook in Amersfoort uitgenodigd voor de tweede ronde. De leerlingen lazen thuis of in de les Penelope's brief aan Odysseus of over Polycrates en de ring. Eind januari werden zij op het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldenbarnevelt ondervraagd op inhoud en uitgedaagd met creatieve opdracht: schrijf een brief terug aan Penelope namens Circe of Calypso; schrijf een interview à la "Welkom bij de Romeinen" waarin je Polycrates een flink aan de tand voelt. De beste drie van elk vak lazen nog een finalepensum over Ariadne volgens Ovidius en de botten van Orestes aldus Herodotus.

Inmiddels hadden ook de volwassenen zich gebogen over de vertaalopgaven: de passage voor Latijn was van Aulus Gellius en ging over een zekere Sertorius die als leider met een leugen het gezag over zijn onderdanen wist te bewaren. De Griekse tekst kwam van de hand van Ploutarchos waarin hij vertelt over de vermoedelijke oorzaak van de grote aardbeving in Sparta in 464 v. Chr. en de wraak van Demokrita die hieraan ten grondslag zou liggen.

Tijdens deze middag trad Theatergroep Aluin op met hun voorstelling Electra unplugged die voor alle examenkandidaten Grieks van dit schooljaar gesneden koek is: Electra staat voor de moeilijke keuze nu ze haar broer terug heeft, moet zij haar vader wreken door haar moeder en diens minnaar te vermoorden? De goden spelen een belangrijke rol in de afweging van deze keuze en haar broer Orestes zal aanvankelijk ook gestraft worden voor de wraak. Aluin heeft dit verhaal weer op een mooie wijze weten te brengen, zoals we dat eerder gezien hebben met Antigone en Medea. Aansluitend sprak Wendelijn van der Leest over het Romeins convivium en nodigde zij ons uit om virtueel deelgenoot te zijn van zo'n banket in de oudheid. Ze had uitgebreid aandacht voor wat de Romeinen zoal aten en welke kruiden en specerijen zij gebruikten. Amusant waren de recepten van Apicius die in onze ogen vanwege ingrediënten als flamingotongen en kraanvogel wat vreemd over kwamen. Maar dit alles had natuurlijk als doel om de gasten te kunnen imponeren met de rijkdom en status van de gastheer.

De finalisten moesten ondertussen nog uitmaken wie in aanmerking kwam voor de eerste, twee en derde prijs en werden daarom uitgebreid mondeling ondervraagd door een jury van universitaire docenten: bij Latijn waren dit Diederik Burgersdijk (Universiteit van Amsterdam en Radboud Universiteit) en Suzane Adema (Vrije Universiteit Amsterdam) en bij Grieks Hugo Koning en Casper de Jonge (beiden verbonden aan de Universiteit Leiden). De volwassenen konden ondertussen genieten van het programma. De juryleden voor zowel de scholieren als de volwassenen waren onder de indruk van de geleverde prestaties.

De uitslag:

Volwassenen GrieksVolwassenen Grieks
Tom Ingelbrecht (classicus)
Christiaan van Andel Steenwijk (niet-classicus)

Volwasenen Latijn
Guido Kuiper (classicus)
Maryo van der Hilst (niet-classicus)

Jongeren Grieks

1. Diederik van Langen (Gemeentelijk Gymnasium, Hilversum)
2. Louise van der Vlugt (Chr Lyceum, Veenendaal)
3. Sophie Voorhuijzen (Keizer Karel College, Amstelveen)

Jongeren Latijn

1. Louise van der Vlugt (Chr Lyceum Veenendaal)
2. Kevin Tittel (Johan de Witt-gymnasium, Dordrecht)
3. Sasja Rabbers (Willem Lodewijk Gymnasium, Groningen)

De juryrapporten zullen binnenkort op de site van de Klassieke Olympiaden gepubliceerd worden.

Voor nu gaat de commissie verder met de voorbereidingen voor het schooljaar 2017-2018. Voor Latijn staat voor alle rondes Tacitus op het programma en bij Grieks is het onderwerp de Andromache van Euripides. De opgave voor de eerste ronde kan in september opgevraagd worden, de pensa voor de tweede ronde proberen wij voor de zomervakantie te publiceren. Ongeacht de deelname aan de tweede tonde zijn deze pensa ook geschikt om in het SE-programma van klas vijf op te nemen.

De Klassieke Olympiaden zijn een initiatief van de Vrienden van het Gymnasium, Vereniging Classici Nederland en het Nederlands Klassiek Verbond en worden financieel bijgestaan door Addisco Onderwijs, Atheneum Boekhandel, Eisma Edumedia, Hermaion, Historische Uitgeverij, Labrys Reizen, Primavera Pers, Staal & Roeland en Theatergroep Aluin. Speciale dank gaat uit naar het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldenbarnevelt in Amersfoort en het Rijksmuseum van Oudheden voor het beschikbaar stellen van hun ruimtes.

Tot volgend jaar!

Op woensdag 25 januari 2017 vond op het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldebarnevelt in Amersfoort de tweede ronde plaats van de herziene Klassieke Olympiaden Grieks. De 50 beste leerlingen uit Nederland uit de eerste ronde werden hiervoor uitgenodigd. Vooraf moest er een pensum gelezen worden, een passage uit het werk van Herodotos over de ring van Polykrates.

Tijdens het eerste deel van deze middag werden de leerlingen onderworpen aan vragen over een passage uit het pensum. Naast de gebruikelijke tekstvragen, stilistische middelen en vertaalvragen was er ook uitgebreide aandacht voor andere zaken dan die op het centraal examen Grieks getoetst worden. Zo moest van bepaalde woorden uitgelegd waarom deze in een bepaalde naamval stonden of welke betekenis de modus coniunctivus of optativus aan het werkwoord gaf. Woorden uit de tekst moesten van enkelvoud naar meervoud worden omgezet of de onderwerpen moesten bij bepaalde persoonsvormen gezocht worden. De inktvraatopgave kwam uiteraard ook weer voorbij en er moesten nogal wat teksten vergelijken worden met het verhaal van Herodotos, waaronder de Nederlandse sage over het vrouwtje van Stavoren.

Na het eerste deel en een korte pauze werd de kandidaten nog gevraagd om een creatieve schrijfopdracht uit te voeren. De kandidaten waren redactielid van het programma 'Welkom bij de Grieken' geworden en moesten een interview met Polykrates uitschrijven. Als scriptschrijver konden de leerlingen de vragen verzinnen die Dorine Goudsmit zou stellen, maar ook de antwoorden van Polykrates in reactie erop.

De opgaven zijn inmiddels op de website gepubliceerd. De organisatie gaat van start met het corrigeren van de tweede rondes van zowel Latijn als Grieks en hoopt halverwege februari de uitslag te kunnen publiceren.

Op woensdag 18 januari 2017 vond op het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldebarnevelt in Amersfoort de tweede ronde plaats van de herziene Klassieke Olympiaden Latijn. De 50 beste leerlingen uit Nederland en Vlaanderen uit de eerste ronde werden hiervoor uitgenodigd. Vooraf moest er een pensum gelezen worden, de heldinnenbrief van Ovidius waarin Penelope zich beklaagt en afvraagt of Odysseus nog van plan is thuis te komen.

Tijdens het eerste deel van deze middag werden de leerlingen onderworpen aan vragen over een passage uit het pensum. Naast de gebruikelijke tekstvragen, stilistische middelen en vertaalvragen was er ook uitgebreide aandacht voor andere zaken dan die op het centraal examen Latijn getoetst worden. Zo moest van bepaalde woorden uitgelegd waarom deze in een bepaalde naamval stonden of welke betekenis de modus coniunctivus aan het werkwoord gaf. Woorden uit de tekst moesten van enkelvoud naar meervoud worden omgezet of op basis van een gatentekst worden ingevuld. Ook noemt Penelope nogal wat personen en was daarbij de vraag met welke bedoeling zij deze mensen in haar brief aanhaalt en werden de kandidaten verzocht een afhankelijke vraag in de coniunctivus om te schrijven naar een AcI. Ten slotte werd ook het scanderen niet ongemoeid gelaten.

Na het eerste deel en een korte pauze werd de kandidaten nog gevraagd om een creatieve schrijfopdracht uit te voeren. Penelope schreef een brief aan Odysseus, de leerlingen moesten een antwoord terugschrijven aan Circe of Calypso. Het lag natuurlijk in de lijn der verwachting dat er een brief geschreven zou moeten worden aan Odysseus, maar de organisatie vond het een leuk idee om eens te zien wat de deelnemers deze vrouwen zouden toeschrijven.

De opgaven zijn inmiddels op de website gepubliceerd. Volgende week vindt Grieks plaats, daarna start de organisatie met de correctie. We verwachten uiterlijk 15 februari de resultaten bekend te kunnen maken.

Beste leerlingen, beste docenten,

18 en 25 januari 2017 naderen al met rasse schreden en voor sommigen van jullie vallen deze data samen met de (voorbereiding van de) toetsweek. We hopen dat jullie inmiddels begonnen zijn met het lezen van de pensa voor de tweede ronde.

Inmiddels kunnen we jullie melden hoe deze dagen eruit zullen zien. Beide wedstrijden worden gehouden op het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldebarnevelt in Amersfoort dat op loopafstand van station Amersfoort is gelegen. De inloop is vanaf 13.30 uur en de wedstrijd start om 14.00 uur. De wedstrijd is rond 16.45 uur afgelopen.

In het eerste deel (van 14.00 - 15.20 uur) zullen de kandidaten onderworpen worden aan vragen over een passage uit het pensum. Dit is in de lijn van de oude Klassieke Olympiade Grieks. Er worden vragen gesteld op het gebied van tekstbegrip, maar ook over de grammatica, Grieks/Latijn in het Nederlands en er zal een aantal regels uit de passage vertaald moeten worden. Voor Latijn geldt dat de leerlingen ook bekend moeten zijn met de metriek van het elegisch distichon, aangezien het poëzie betreft. We bevelen alle kandidaten dan ook aan om nog eens te kijken naar de oude opgaven op onze website.

Het tweede deel (15.30 - 16.45) gaan de leerlingen aan de slag met een schriftelijke creatieve verwerking die aansluit op het gelezen pensum. Voor Latijn wordt globale kennis van de Odyssee bekend verondersteld.

Alle kandidaten nemen zelf een woordenboek Latijn of Grieks mee, bij voorkeur dat van Pinkster of Hupperts. Net als bij het Centraal Examen zullen woorden die niet in het woordenboek van Hupperts voorkomen, worden geannoteerd. Docenten kunnen het gemaakte werk van de leerlingen voor aanvang van de wedstrijd per email aanvragen. Het werk zal dan gescand worden en na afloop toegezonden worden. Er wordt geen correctiemodel verstrekt, de opgave wordt wel openbaar gemaakt.

Tijdens de wedstrijdmiddag is voor eventueel meegereisde docenten geen officieel programma voorzien. Jeroen Vis heeft aangeboden om op 25 januari een les Lineair B te geven. Mocht iemand met zijn leerling meereizen naar de tweede ronde Latijn en het aardig vinden om een workshop te geven, wordt hij hiertoe van harte uitgenodigd. Graag is de organisatie hiervan vooraf op de hoogte i.v.m. het regelen van een lokaal en andere voorzieningen.

Graag verwijzen we leerlingen en docenten naar het groepsretour van NS. Voor 55 euro reizen 4 personen retour naar Amersfoort, elke volgende persoon (tot en met 10) kost 2,50 euro. Dit groepsretour kan ook gecombineerd worden met andere scholen in andere steden. Docenten worden aangespoord dit zelf te regelen.

Tot slot willen we alle deelnemers van de eerste en tweede ronde uitnodigen voor de feestelijke finalemiddag op zaterdag 11 maart 2017 in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. I.v.m. de capaciteit zouden we wel graag vooraf per mail een aanmelding ontvangen.

Met vriendelijke groet,

De organisatie van de Klassieke Olympiaden

Nu de herfstvakantie achter de rug is en de meeste scholen zich opmaken voor een toetsweek, stromen ook de scores van de deelnemende scholen voor de eerste ronde Latijn en Grieks binnen. Op 9 november moeten alles scores binnen zijn.

Ondertussen hebben wij ook een nieuwe school bereid gevonden om ons te ontvangen voor de tweede rondes die centraal afgenomen worden. Het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldenbarnevelt in Amersfoort zal op twee woensdagen in januari de veertig beste kandidaten Latijn en Grieks welkom heten en de deelnemers de gelegenheid bieden om in alle rust aan de nieuwe opgaven te werken. De beste kandidaten per vak zullen op 14 november bekend gemaakt worden en de docenten zullen hierover een e-mail ontvangen.

De tweede rondes zijn als volgt gepland:

• Latijn op woensdag 18 januari 2017
• Grieks op woensdag 25 januari 2017

De precieze tijden zullen nog gecommuniceerd worden, maar uitgegaan wordt van 14.00 tot 17.00 uur.

We wensen de laatste deelnemers aan de eerste ronde nog veel succes met het maken van de toets.

De organisatie van de Klassieke Olympiaden

Ook de Klassieke Olympiaden voor de volwassenen zijn gestart! Classici, studenten Klassieke Talen en mensen met een gymnasiale opleiding of andere belangstellenden voor de Klassieke Talen kunnen zich buigen over twee vertaalopgaven. De passage voor Latijn is van Aulus Gellius en gaat over een zekere Sertorius die als leider met een leugen het gezag over zijn onderdanen weet te bewaren. De Griekse tekst komt van de hand van Ploutarchos waarin hij vertelt over de vermoedelijke oorzaak van de grote aardbeving in Sparta in 464 v. Chr. en de wraak van Demokrita die hieraan ten grondslag zou liggen.

De jury verwacht vertalingen in correct Nederlands, waarin de nuances van de brontekst adequaat worden weergegeven. Vertalingen waarvan het Nederlands ook literair verzorgd is maken meer kans op bekroning. Let op: bewerkingen en creatieve eigen versies van het verhaal worden uitgesloten. In een Nederlandse vertaling wordt met alle elementen van de originele tekst iets gedaan, en staan in principe geen toegevoegde elementen, anders dan vanuit de noodzaak van het Nederlandse taaleigen. Als model voor literaire vertalingen kan men denken aan vertalingen in boekvorm zoals recent uitgegeven bij Athenaeum - Polak & Van Gennep, Historische Uitgeverij, Damon enz.

U kunt uw vertaling per e-mail inzenden tot 1 februari 2017 naar het adres: klassiekeolympiaden@gmail.com.

De verenigingen stellen naast eeuwige roem, die de winnaars van deze Klassieke Olympiaden ten deel valt, prachtige prijzen in de vorm van boeken beschikbaar.

Beste docenten Klassieke Talen,

Vanaf nu kunt u uw klas(sen) via deze website aanmelden voor de eerste ronde van de Klassieke Olympiaden Grieks en Latijn. Deze Olympiaden zijn in feite bedoeld voor de leerlingen uit klas 5 in verband met het vervolg van de Klassieke Olympiaden.

Na aanmelding krijgt u binnen een week de opgaven via de mail toegestuurd. U heeft tot en met woensdag 9 november de tijd om de toetsen in uw klas af te nemen, na te kijken en de scores naar ons te mailen. Resultaten die na 9 november bij ons binnenkomen, worden niet meer in behandeling genomen. Denkt u eraan bij het uitdraaien van de opgaven dat deze in kleur worden verstrekt aan de leerlingen. Voor de toets, die niet voorbereid hoeft te worden, mogen maximaal 50 minuten uitgetrokken worden. Het gebruik van een woordenboek Grieks-Nederlands / Latijn-Nederlands is bij deze eerste ronde toegestaan, zoals bij het eindexamen. Wij verzoeken u om de scores van alle deelnemende leerlingen in het door ons aangeleverde excelformat te mailen naar klassiekeolympiaden@gmail.com. Voorts vragen wij u de opgaven pas na 9 november met de leerlingen te bespreken.

De organisatie maakt in de week van 14 november bekend via de website en een mail naar de docenten van de deelnemende leerlingen welke veertig leerlingen er per taal uitgenodigd zijn voor de tweede ronde. De tweede ronde is anders van opzet dan de eerste: voor de tweede ronde is door de organisatie bij zowel Grieks als Latijn een pensum samengesteld van circa honderd regels. Dit pensum kan zelfstandig bestudeerd worden of in de klas gelezen worden, ook als geen enkele leerling van uw school geselecteerd is voor de tweede ronde. Dit pensum, passages over Polykrates bij Herodotus en Ovidius' brief van Penelope aan Odysseus, is te downloaden van de site www.klassiekeolympiaden.nl.

In januari vindt deze tweede ronde plaats op een locatie, zo centraal mogelijk gelegen. Grieks en Latijn zullen op twee verschillende dagen worden afgenomen, zodat het mogelijk is dat een leerling aan beide wedstrijden deelneemt. De veertig deelnemers aan de tweede ronde zullen eerst vragen beantwoorden over het gelezen pensum. Na een korte pauze zullen zij aan de slag gaan met een creatieve/vrije opdracht die betrekking heeft op dit pensum. Het geheel zal maximaal 2,5 tot 3 uur duren.

De jury zal al het werk beoordelen en aan de hand hiervan de beste drie per taal selecteren. Over de uitslag zullen geen verdere mededelingen gedaan worden dan het bekend maken van de drie finalisten. Deze bekendmaking zal geschieden via de website en een mail aan de docenten van de deelnemers.  

De finale zal plaatsvinden op zaterdag 11 maart 2017 in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Daar zullen de drie finalisten Grieks en drie finalisten Latijn mondeling ondervraagd worden over een van tevoren bestudeerd pensum van circa vijftig regels dat aansluit bij het pensum van de tweede ronde.

Aan het tijdspad en het niveau van de opgaven is te zien dat klas 5 onze doelgroep is: voor klas 4 is dit gemiddeld genomen (veel) te moeilijk. Zesdeklassers zullen het pensum van de tweede ronde en de finale zelfstandig voor moeten bereiden, wat wellicht problemen oplevert in het drukke eindexamenjaar.

Nog even alle belangrijke data op een rijtje:

• uiterste inzenddatum scores eerste ronde: 9 november 2016
• bekendmaking deelnemers tweede ronde: week van 14 november 2016
• tweede rondes op nader bekend te maken locatie: januari 2017
• finale in het RMO in Leiden: 11 maart 2017

Mochten er vragen zijn, neemt u gerust contact op met de organisatie van de Klassieke Olympiaden via klassiekeolympiaden@gmail.com.

Met vriendelijke groet,

Alwies Cock
Annemieke Dijkmans-Pas
Sylvia de Jong
Simon Veenman
Danny Veldhoven
Yvonne Wittingen