Nieuwsoverzicht

09-04-2021

Algemeen
De te vertalen tekst van dit jaar (Propertius 2,8) ziet er beschaafd en klassiek uit, maar vormt een wat bevreemdend geheel. De ik-figuur in het gedicht klaagt tegenover een vriend dat zijn meisje hem is afgepakt. So far, so good, maar vanaf r.13 wendt hij zich dan ineens tot dat meisje, in eerst verongelijkte, dan ronduit dreigende woorden, waarna hij schijnbaar uit het niets begint over Haemon op het graf van Antigone. In het slotstuk komen daar nog verhalen over Achilles bij, die onder druk van Amor van alles doet of laat gebeuren. Geen wonder dus, concludeert de ik-figuur, dat hijzelf het tegen Amor moet afleggen.

De oordelen van geleerden over het gedicht zijn niet mals. "There is no coherence", zeggen Butler & Barber (1966, 203), die het gedicht vervolgens doodleuk ophakken in drie losse stukken. Minder drastisch is de aanpak van Richardson (1977,2 32-235), maar die kan toch ook weinig goeds melden: "This is an immediate outburst of anger and dismay in which the poet is unable to marshal his thoughts and leaps from point to point with sudden unexplained shifts of attitude and address. The transitions are harsh, the examples awkward and farfetched; the language alternates between high rhetoric and abrupt, elliptical conversation" (232). Even verderop valt nog de kwalificatie "bursts of bombast" (233).

Postmoderne lezers oordelen al gauw wat milder over het gedicht. Misschien is de grilligheid juist opzettelijk. De rare sprongen en rauwe overgangen zijn mogelijk juist bewust gekozen om een door liefdesverdriet uit het lood geslagen ik-figuur op te voeren. Maar hoe vertaal je vervolgens zo'n eigenzinnig gedicht? Zoals altijd is er ook dit jaar weer een aantal inzendingen dat speciale vermelding of meer verdient.

De commissie ontving vijftien vertalingen van classici en vier van niet-classici. Van de werkstukken van de classici staken er vijf duidelijk boven de andere uit, bij de niet-classici werden er twee uitgekozen. Deze vertalingen werden per categorie anoniem aan de jury voorgelegd. Daarnaast was er nog een unieke vertaling die we bij de jury nomineerden voor een "originaliteitsprijs".

Categorie niet-classici
Bij de niet-classici waren er twee nominaties. Wim van Geldrop en Mieke van der Sluijs kozen beiden voor een weergave in proza in een gelijk aantal regels als het origineel (veertig). Hun weergaven zijn over het algemeen correct en evenwichtig. Bij beiden schieten enkele trefzekere wendingen eruit (bijvoorbeeld bij Wim van Geldrop: "de loser wint, zo draait het rad van de liefde" (8) en "blijf je arrogante woorden naar mijn kop slingeren?" (15-16) en bij Mieke van der Sluijs: "snijd me mijn hals maar af, des te meegaander zal ik als tegenstander zijn" (4). Maar de poëtische vormgeving van het origineel komt in beide versies toch wat tekort. De jury meent dit jaar geen prijs te kunnen toekennen in de categorie niet-classici

Categorie classici
De genomineerde inzendingen van classici besteden allemaal wel duidelijk aandacht aan de dichterlijke vorm.

Emgert Zondervan koos voor een weergave in twintig dubbelregels (parallel aan de twintig distischa van Propertius), in een jambisch ritme met respectievelijk zes en vier heffingen, een vorm die prima werkt:

"Grote leiders, vele heersers vielen; ooit
stond Thebe nog, was Troje groot"

De nogal rauwe overgang in r. 21 is weergegeven met "Wacht; stierf Haemon de Thebaan niet (...)". Vooral het toegevoegde "wacht" is een mooie oplossing.

Atze Keulen schreef een weergave in Nederlandse disticha die het origineel metrisch zo goed mogelijk volgen. Dat is een begrijpelijke keuze, die soms ook adequate verzen oplevert, zoals de volgende pentameters: "dansen mag zij op mijn graf, trappen op wat van mij rest" (20) en "laat hem maar schandelijk zijn, sterven zul jij niettemin" (28). Maar bij veel andere andere verzen (vooral pentameters) blijkt het klassieke, dactylische patroon niet echt bevorderlijk voor soepel Nederlands.

Bij Maurits Lesmeister is de poëtische vormgeving efficiënt en overtuigend: 60 regels, geordend in "coupletten" of eenheden van steeds drie regels van elk vijf heffingen (dus drie korte regels per distichon). Een voorbeeld:

"Het kan verkeren: alles is steeds anders.
Ook liefde kan verkeren. Wie ooit won
is nu verliezer: zo draait Amors wiel."

De vorm is doeltreffend en de vertaling over het algemeen in orde, met vooral een sterke slotstrofe:

"Dus is het soms een wonder dat ook ik,
die zoveel minder ben, in afkomst, wapens,
moet wijken voor de wetten van de liefde?"

Willemijn Pompe durfde nog wat verder te gaan. Zij dichtte in veertig sets van telkens twee korte regels met elk drie heffingen.

"Geen vijandschap zo fel
als haat uit liefde is
Sta mij naar 't leven, milder
vijand zal ik zijn."

Mooi in deze vertaling is ook regel 19 "Ze mag mijn schaduw stalken, / jagen op mijn schim..." en ook hier het slot: "Is het gek (...) als Amor mij / terecht totaal verslaat?" (uit r. 39-40). Wel kunnen de vele korte regels in een zo lang gedicht een tikje "kortademig" werken.

De vormgeving bij Christiaan Caspers is minder opvallend: geen verdeling in disticha, strofen of andere eenheden, de vertaling oogt in vorm als één geheel. De verzen zijn in een jambisch ritme met zes heffingen per stuk. Het begint klassiek en kalm:

"Uit mijn armen wordt m'n meisje me gestolen
en daar mag ik dan geen traan om huilen, vriend?
Niets is grievender dan onmin in de liefde:
steek je me dood, ik reken het je minder aan."

De klassieke toon klinkt hier zelfs een beetje dof en ongeïnspireerd. Maar kort daarna komt ineens de vaart erin:

"Koning, keizer, admiraal, de burcht van Thebe,
't fiere Troje – vallen doen ze allemaal..."

of even verder:

"Bitch! Ik zorgde voor je levensonderhoud!
Als een slaaf heb je me steeds behandeld; én maar
kankeren, altijd weer die arrogante bek.
Suïcidaal word ik ervan. 'Propertius: jong gestorven'…
Ha! Ze zou er nog om lachen ook.
Dansen op mijn graf en vloeken op mijn uitvaart,
jagen op mijn schim en schoppen naar mijn as."

En zo draaft de ik-figuur dan door, de verzen komen op stoom:

"Zelfmoord… zoals Haemon, Antigone's verloofde
harakiri pleegde op haar stervensplek
en zijn stoffelijke resten met de hare mengde,
zonder haar in Thebe niet meer thuis wou zijn..."

Ook het slot over Achilles is krachtig:

"Maar toen kreeg hij haar terug, met achterstallige rente
en bond prompt Hector aan zijn volbloed paardenspan.
Ik heb geen bronzen harnas en geen goddelijke
moeder - vind je 't gek dat de Liefde 't van me wint?"

Wat begint als een bedaagde vertaling ontpopt zich als een bruisend geheel, vol emoties, effectvolle ritmische storingen en fraaie, soms gewaagde vertaalvondsten, waarbij de tekst soms in de richting dreigt te gaan van een bewerking. Maar Christiaan Caspers is eigenlijk de enige die het onevenwichtige en hyperemotionele van Propertius' ik-figuur overtuigend tot uitdrukking heeft gebracht. Daarom wil de jury deze vrije versie voordragen voor de vertaalprijs in de categorie "volwassenen, classici".

Aanmoedigingsprijs
Een compliment gaat voorts naar vertaling Marieke Graumans, die een klassieke vormgeving in "disticha", inclusief de bekende inspringing, combineert met gloedvolle straattaal. De dichter, hier "Propz" geheten, drukt zich dan bijvoorbeeld zo uit:

"Hoeveel presents heb ik je gegeven en wat een leipe raps heb ik voor je gemaakt!
En toch zei dat gemene wijf never 'I love you'.
Ik was tantoe veel jaren de weg kwijt,
kech, ik die jou stacks heb gegeven?
Ben ik door jou ooit als een man gezien? Of blijf je maar
doorgaan te zaniken en te zeiken?
Zul jij zo jong dood gaan, Propz?
Val dood dan! Laat haar lachen om jouw dood."

Klinkt goed, en is consequent uitgewerkt. Wel blijft de vraag of de elitaire, geleerde Propertius zich ooit van deze vorm zou bedienen. Niettemin: een eervolle vermelding is hier verdiend!

De commissie feliciteert de genoemde vertalers en dankt alle inzenders voor hun werk en inzet. Ze hoopt ook volgend jaar weer vele, mooie en creatieve vertalingen tegemoet te kunnen zien.

Hieronder laten we u met veel plezier meegenieten van de winnende vertaling van Christiaan Caspers:

"Uit mijn armen wordt m'n meisje me gestolen
en daar mag ik dan geen traan om huilen, vriend?
Niets is grievender dan onmin in de liefde:
steek je me dood, ik reken het je minder aan.
Toezien hoe ze schuilt in andermans omhelzing?
Net nog was 't 'mijn meisje', nu niet meer van mij?
Alles is relatief; ja, ook in een relatie –
winner takes it all, het rad draait almaar rond.
Koning, keizer, admiraal, de burcht van Thebe,
't fiere Troje – vallen doen ze allemaal…
Al die cadeaus! Wat heb ik haar niet toegezongen!
maar 'Ik hou van je', dat kon er nooit van af.
Al die jaren was ik zogenaamd 'te gretig'…
Bitch! Ik zorgde voor je levensonderhoud!
Als een slaaf heb je me steeds behandeld; én maar
kankeren, altijd weer die arrogante bek.
Suïcidaal word ik ervan. 'Propertius: jong ge-
storven'… Ha! Ze zou er nog om lachen ook.
Dansen op mijn graf en vloeken op mijn uitvaart,
jagen op mijn schim en schoppen naar mijn as.
Zelfmoord… zoals Haemon, Antigone's verloofde
harakiri pleegde op haar stervensplek
en zijn stoffelijke resten met de hare mengde,
zonder haar in Thebe niet meer thuis wou zijn…
Geen ontkomen aan… ja! Sterven zal je, met me,
't bloed van twee zal druipen van dit ene zwaard.
Bah… 't Soort dood waar men in later tijd op neerkijkt…
Jammer dan: jij bent er niet meer, dood is dood.
Neem Achilles: vrouw gestolen, stond 'r alleen voor,
staakte de strijd, Trojaan of geen Trojaan.
Hij keek toe hoe Hector 't Griekse kamp brandschatte:
Griekse strijders, voortvluchtig, gestrekt op het strand;
Patroklos' lijk in het stof, zijn haardos ontsierd door korsten
bloed... Achilles stond terzijde en keek toe.
Alles liet hij gebeuren vanwege de schone Briseïs,
zo waanzinnig had zijn liefdesverdriet hem gemaakt.
Maar toen kreeg hij haar terug, met achterstallige rente
en bond prompt Hector aan zijn volbloed paardenspan.
Ik heb geen bronzen harnas en geen goddelijke
moeder - vind je 't gek dat de Liefde 't van me wint?"

Aansluitend kunt u ook de vertaling van Marieke Graumans lezenn die de aanmoedigingsprijs heeft gewonnen:

"Propz, Elegies 2-08

Mijn chickie, al zo lang mijn goede chickie, is van me gejat,
                en jij, m’n boy, verbiedt mij een potje te janken?
Geen haat is zo haatvol als die van een lover:
                Kill me dan, ik zal niet te veel haten.
Kan ik haar, huggend met een ander, zien?
                En is zij, die laatste nog mine was, niet meer mine?
Alles is maar aan het changen: de liefde gaat zeker hard:
                jij wordt gedist door de gedisten, zo rolt de liefde.
Grote mannen, grote tirannen zijn vaak kapot gegaan,
                En Londen was ooit Brex-in, en Ground Zero was ooit hoog,
Hoeveel presents heb ik je gegeven en wat een leipe raps heb ik voor je gemaakt!
                En toch zei dat gemene wijf never 'I love you'.
Ik was tantoe veel jaren de weg kwijt,
                kech, ik die jou stacks heb gegeven?
Ben ik door jou ooit als een man gezien? Of blijf je maar
               doorgaan te zaniken en te zeiken?
Zul jij zo jong dood gaan, Propz?
                Val dood dan! Laat haar lachen om jouw dood
Dat ze mijn brains binnendringt, dat ze voodoo met me doet,
                dat ze d’r billen schudt op m’n uitvaart, dat ze schijt in m’n urn!
Whut? Is niet H. of Th., toen hij zich hurted van opzij,
                met z’n eigen shank, neergedonderd op het graf van A.-zij?
En was het niet ashes to ashes and dust to dust voor de arme chick,
                zonder wie hij z’n TH.-crib niet binnen wilde gaan?
You can not escape: jij moet dood gaan met mij;
                Laat ons beider blood van the same shank druipen.
En zeker dat deze kill in the future disrespectvol is voor mij:        
                Zéker is deze dood disrespectvol, maar dood ga je toch.
Zelfs die famous Achilles, lonely, toen z’n chickie was gejat,
                accepted dat z’n shanks voor de ogen van de Trojanen lagen te chillen.
Hij had de Greco’s in een run op het strand gezien,
                en hij had de Griekse squad zien burnen door de fakkel Hector’s;
hij had een gehandicapte Patroclus gezien, op een hele lading zand,
                en hij had gezien dat hij daar met een bloody kapsel lag,
taking everything want ja, lekker wijf Briseïs:
                zo’n biggie is de haat om een gejatte chick.
Maar na een late punishment, is zijn krijgsgevangene resent,
                hij sleepte brave Hector met zijn Thessalic horses.
Aangezien ik veel inferieurder ben betreft moeder of shanks,
                is het dan strange, als de Liefde terecht mij conquert?


09-04-2021

Algemeen
De jury constateert dat de ter vertaling voorgelegde tekst heel bijzondere eisen stelt aan de vertaler. Niet alleen staat hij/zij voor de uitdaging de soms complexe zinnen van Andokides in begrijpelijk Nederlands weer te geven, maar ook de betoogtrant en argumentatie moet scherp en helder voor het voetlicht gebracht worden. Daarbij komt nog de uitdaging van de adequate weergave van de gebruikte juridische en politieke termen. De finalisten hebben in al die opzichten een goede prestatie geleverd.

De commissie ontving 13 inzendingen van classici, één van een niet-classicus. Van de werkstukken van de classici staken er vier duidelijk boven de andere uit. Deze vier werden samen met de vertaling van de niet-classicus anoniem aan de jury voorgelegd. Daarnaast was er nog een unieke vertaling die we bij de jury nomineerden voor een "originaliteitsprijs".

Categorie niet-classici
De vertaling van Ad van Dun is zeer nauwgezet en is gesteld in een enigszins plechtige toonzetting. Door het gebruik van participia en door het wat gedateerde woordgebruik ("opdat" 5, "betaamd" 6, "verstoutten zij zich" 19, "welnu" 28, "immers" 30) maakt de vertaling een archaïserende indruk. Het begin getuigt van een zekere vrijheid ten opzichte van het Griekse origineel ("het gaat om mij, om mij persoonlijk"), hetgeen de vertaling zeer ten goede komt. Maar verderop blijkt de vertaler toch erg vast te zitten aan de structuur van het Grieks. Soms maakt dat een wat krampachtige indruk, zoals bij de weergave van de genitivus absolutus tussen streepjes (28), de geforceerde woordvolgorde in 10 ("van ons onze grootvader") en 22 en de relatieve aansluiting in 34. Ook wil de jury nog wijzen op twee kleine foutjes: αὐτοὺς betekent in 3 niet "zelf" en βασιλεύς (zonder lidwoord) is altijd "de (Perzische) koning". Alles bij elkaar verdient deze vertaling zeker de prijs in de categorie niet-classici.

Categorie classici
De keuze tussen de vier voorgelegde vertalingen in de categorie "classici" was niet gemakkelijk. Alle vier zijn ze in goed en begrijpelijk en ook in eigentijds Nederlands gesteld en doen ze recht aan de tekst van Andokides. Toch streden uiteindelijk twee vertalingen om de krans.

De vertaling van Kees Meiling
is in de ogen van de jury een correcte vertaling, die wat "gymnasiaal" aandoet door het gebruik van woorden en uitdrukkingen als "opdat", "aan hem baarde", "volbracht", "zulk een daad gesteld", "edelmoedigheid", "eertijds". Daardoor maakt de vertaling een wat wollige en archaïserende indruk. De weergave "de burgerrechten terug te geven aan hen die deze ontnomen waren" vindt de jury, zeker in vergelijking met de andere vertalingen, nogal omslachtig. Daarentegen is het woord "rancuneus" juist een trefzekere vondst voor μνησικακῆσαι.

De vertaling van Guido Kuijper
is een heel toegankelijke tekst met een aantal originele vertaalvondsten. "Begrijp me goed", "spookstad", "rehabiliteren" zijn daarvan goede voorbeelden. Enige moeite heeft de jury met de terugkerende wisselingen tussen "jullie" en "u". Als minder geslaagd wordt ook de vijfde alinea van de vertaling ervaren ("Later" t/m "vaderland"), waar het werkwoord "beseffen" in een waarschijnlijk hypercorrecte vorm wederkerend gebruikt wordt. Wat betreft de in de tekst cruciale werkwoorden μνησικακῆσαι en ὁμονοεῖν vindt de jury het jammer dat het eerste werkwoord twee maal verschillend vertaald is. Hoe goed gevonden de weergave "nadragen" ook is, daardoor gaat het effect van de herhaling verloren.

De vertaling van David Dierick
is in de ogen van de jury een correcte vertaling, maar niet steeds even scherp en trefzeker. "Repatriëren" voor καταδέξεσθαι vindt de jury wel goed getroffen, maar de vertalingen van ἵνα εἰδῆτε ("opdat jullie zouden beseffen"), εἶχεν ("een stel was"), ἀπαντῆσαι τοῖς βαρβάροις ("de strijd naar de vijanden brengen"), τί οὖν ὑμῖν ὑπόλοιπόν ἐστι τῆς ἐκείνων ἀρετῆς; ("Wat blijft er dan van hun kwaliteiten voor jullie over om nog te bewijzen?") pakken minder goed uit.

De vertaling van Christiaan Caspers
blinkt vooral uit door de helderheid van het betoog en de manier waarop de opbouw van de argumentatie wordt gemarkeerd. Al in de eerste alinea valt op hoe helder en scherp de dubbele antithese (privé-belang versus publiek belang, en wetten versus "sykofanten") wordt uitgedrukt. Om die transparantie te bereiken schuwt de vertaler niet de grammaticale structuur van het Grieks los te laten. Een enkele keer worden zelfs markeringen toegevoegd ("last but not least", "met dat ene"), waarbij volgens de jury soms wel de grenzen tussen vertaling en interpretatie worden opgezocht. Zo is de jury niet overtuigd van de noodzaak van de toevoeging "stelden orde op zaken". Ook de manier waarop met τοὺς μὲν ... τῶν δὲ ... τοὺς δὲ is omgegaan vindt de jury niet helemaal correct: ook onder de ter dood veroordeelden en verbannenen zaten immmers "voormalige tegenstrevers". Als heel origineel karakteriseert de jury de vertaling van ὕστερον ("En nu, een kleine eeuw na dato?") en ook de kernachtige weergave "gaf de rechtelozen hun rechten terug", een mooie parallel voor Andokides" ἀτίμους ἐπιτίμους. Minder trefzeker vindt de jury de vertaling "met alle risico"s van dien", omdat daarin niet zonder meer duidelijk is dat het hier gaat om de gevaren van de strijd tegen de Perzen, maar ook de mogelijkheid wordt opengelaten dat de maatregel op zich genomen risico"s met zich meebracht.

De twee vertalingen die om de krans strijden zijn die van Guido Kuijper en van Christiaan Caspers. Vanwege de heldere en moderne betoogtrant en de originele en soms gedurfde vondsten heeft de jury uiteindelijk besloten de eerste prijs met overtuiging toe te kennen aan Christiaan Caspers.

Aanmoedigingsprijs
Aan de vertaling van Adriaan Demuynck heeft de jury een aanmoedigingsprijs willen toekennen. Deze vertaling valt op door de leesbaarheid: het is een vlot lopend, helder betoog met kernachtige formuleringen. Een mooi voorbeeld hiervan is de afsluiting van de eerste alinea: "Ik wil hier even kort op ingaan."
In de eerste alinea wordt de weergave van ὑμῖν αὐτοῖς gemist – niet onbelangrijk omdat Andokides daarmee een beroep doet op het eigenbelang van de Atheners.
Een foutje tegen het Grieks constateert de jury in de vierde alinea, waar ὑμῖν vertaald is met "ons"; in het Nederlands zou de jury in plaats van "zworen" liever "zwoeren" lezen.

Wat verder gemist wordt in deze vertaling is de herhaling van de cruciale begrippen μνησικακῆσαι en ὁμονοεῖν. In plaats van het benadrukken daarvan door ook in het Nederlands een herhaling te gebruiken, heeft de vertaler ervoor gekozen ze telkens verschillend te vertalen, waarbij hij graag een opvallend gebruik maakt van zegswijzen. De uitdrukking "oude koeien uit de sloot halen" wordt, vanwege het spreektaal-karakter ervan, enigszins ervaren als een stijlbreuk. De vertaling "aan hetzelfde zeel te trekken" bood de jury gelegenheid tot het bijleren van een uitdrukking!

De commissie feliciteert de genoemde vertalers en dankt alle inzenders voor hun werk en inzet. Ze hoopt ook volgend jaar weer vele, mooie en creatieve vertalingen tegemoet te kunnen zien.

Hieronder laten we u met veel plezier meegenieten van de twee winnende vertalingen en de vertaling die de aanmoedigingsprijs ontving.

 

Winnaar classici: Christiaan Caspers:
"Het is dan wel mijn leven dat op het spel staat, mijne heren, maar waar het op aan komt is dat uw stem straks de doorslag geeft in een kwestie van publiek belang: kan men zich verlaten op de wetten waar u voor staat, of moet men capituleren voor opportunisten en profiteurs, wil men zich niet op stel en sprong door hen de stad uit laten jagen?

Het is niet mis wat u gedaan hebt, heren, voor de eensgzindheid – ik wil dat u daarvan doordrongen bent: u hebt naar behoren en in het belang van Athene gehandeld. Daar wil ik kort iets over zeggen. In tijden van grote rampspoed, toen de stad in de greep was van de Peisitratiden en het volk de wijk had genomen, zegevierden uw voorvaderen bij Pallene in de strijd tegen de tyrannie onder leiding van mijn overgrootvader Leogoras en van diens schoonvader Charias, wiens dochter de moeder van mijn grootvader was. Uw voorouders keerden terug naar hun geboortegrond en stelden orde op zaken middels terdoodveroordelingen, verbanningen en door hun voormalige tegenstrevers als rechtelozen in de stad te laten blijven. Toen later de Perzische koning optrok tegen Griekenland besloten ze in het volle besef van de grootte van de dreigende catastrofe en van de Perzische overmacht de bannelingen terug te laten keren, de rechtelozen hun rechten terug te geven en zich met alle risico's van dien als één gemeenschap voor het behoud van Athene in te zetten. Zij bekrachtigden dit besluit met de meest bindende onderlinge overeenkomsten en wierpen zich bij Marathon op als de voorhoede van de Griekse vrijheidsstrijd tegen de Pers, in de overtuiging dat zij met hun moed de mankracht van de vijand het hoofd konden bieden. Zij vochten en wonnen. Zij vrijwaarden Griekenland van overheersing en stelden hun geboortegrond veilig, een prestatie van formaat. En last but not least: na gedane zaken zagen zij ervan af om gebeurtenissen uit het verleden op te rakelen. Denkt u zich in, de stad was met de grond gelijk gemaakt, de heiligdommen gebrandschat, de muren, de huizen, één en al ruïnes... helemaal niets had men om op te bouwen. Maar met dat ene, met enkel hun eendrachtige optreden namen uw voorouders het leiderschap over de Grieken op zich en maakten Athene tot de schitterende, grote stad die zij u nalieten.

En nu, een kleine eeuw na dato? De rampspoed die zich aan u voordeed was niet minder groot dan de hunne, en uw opstelling deed niet voor de hunne onder: u liet zien dat u vermocht wat zij vermochten. U besloot om de bannelingen terug te laten keren en gaf de rechtelozen hun rechten terug. Wat u dan nog doen kunt om hun vermogen te evenaren? Ervan afzien, heren, om het verleden op te rakelen! Bedenk daarbij dat Athene's huidige grootheid en voorspoed destijds op zo veel minder werd gebouwd. En bedenk wat de stad ook vandaag de dag vermag – mits wij, haar burgers, bereid zijn om met terughoudendheid en in eendracht met elkaar om te gaan."

Winnaar niet-classici: Ad van Dun
"Welnu, mannen, het zit zo : deze rechtszaak gaat om mij, om mij persoonlijk, maar Uw stem velt een oordeel in het algemeen belang: moeten wij vertrouwen stellen in Uw wetten òf moeten wij de informanten omkopen of zelf de stad uit vluchten en zo snel mogelijk vertrekken. Opdat U ziet, mannen, dat het er niet slecht bijstaat met wat U tot stand hebt gebracht ten aanzien van eensgezindheid, maar dat U de politiek hebt gevoerd, die U heeft betaamd en voor Uzelf van belang is geweest, wil ik daarover ook in het kort een enkel woordje zeggen. Het waren toch Uw voorvaderen, die toen er grote rampspoed over onze stad was gekomen, toen de tirannen over onze stad heersten , terwijl de democraat in ballingschap zat, ja, het waren Uw voorvaderen, die strijdend bij Pallene de overwinning hebben behaald over de tirannen. Bevel oerden Leogóras, mijn overgrootvader, en Charías. Diens dochter was de vrouw van Leogóras. En haar zoon was van ons onze grootvader. Ja, het waren Uw voorvaderen, die teruggekeerd in hun vaderstad sommigen ter dood hebben gebracht, anderen veroordeeld tot ballingschap en weer anderen, ook al hadden zij hen in de stad laten wonen, uit hun burgerrechten hebben gezet. Maar later, toen een koning optrok tegen Griekenland, hebben zij, nadat zij de omvang van de hem ter beschikking staande rijkdom en de uitrusting van de koning hadden leren kennen, het besluit genomen de ballingen weer op te nemen en de rechtelozen weer in hun burgerrechten te herstellen en een gemeenschappelijke zaak te maken van de redding uit de gevaren. Nadat zij deze maatregelen ten uitvoer hadden gebracht en elkaar plechtige eden van trouw hadden gezworen, verstoutten zij zich om zichzelf vóórop vóór alle andere Grieken op te stellen om de barbaren naar Marathon tegemoet te treden, omdat zij tot de mening waren gekomen, dat hun eigen kwaliteit voldoende was om opgesteld te kunnen worden tegenover de overmacht van die anderen; gestreden hebben zij en waren de overwinnaars, en hebben Griekenland bevrijd en hun vaderstad gered. En na zo'n prestatie te hebben geleverd, hebben zij het onbehoorlijk gevonden om ook maar iets van het vroeger gebeurde op te rakelen. Jazeker, zij hebben door dat beleid, toen zij de stad hadden overgenomen, in puin, - heiligdommen tot de grond afgebrand, stadsmuren en huizen volledig ingestort - ja, toen hebben zij , terwijl zij geen enkele hulpmiddelen hadden, door het vormen van eendracht met elkaar de heerschappij over de Grieken gevestigd en de stad aan U overgedragen zoals zij nu is en even machtig. Welnu, U hebt nu later ook zelf, - de rampen zijn niet minder dan die voor hen toen - u bent degelijke mannen uit degelijke voorouders - U hebt blijk gegeven van het hier aanwezige adeldom: U hebt het immers naar waarde geschat de ballingen weer op te nemen en de rechtelozen in hun burgerrechten te herstellen. Wat rest er dan nog voor U om op gelijke voet te komen met het adeldom van hen toen? Stop van alles op te rakelen! Want Gij, mannen, hebt gezien, dat onze stad in de tijd hiervoor vanuit een start met veel minder middelen machtig en welvarend geworden is; wat ook nu voor haar is weggelegd, als wij, haar burgers, de wil zouden opbrengen wijs en eensgezind met elkaar om te gaan."

Aanmoedigingsprijs: Adriaan Demuynck
"Zo zit de vork in de steel, heren. Deze rechtszaak is dan wel tegen mij aangespannen, maar uw vonnis zal voor heel het volk allesbepalend zijn: kan het op uw wetten vertrouwen? Of moet het die afpersers omkopen of voor hen zo snel mogelijk uit Athene vluchten? Weet goed, heren, dat uw maatregelen voor meer eensgezindheid niet slecht waren. Nee, jullie hebben gedaan wat passend en nuttig was; ik wil hier even kort op ingaan.

In een tijd van groot onheil voor onze stad, waarin de tirannen over haar heerste en het volk voor hen vluchtte, hebben jullie voorvaderen de tirannen verslagen in de slag bij Pallene! Mijn overgrootvader Leogoras had daar de leiding samen met Charias, die zijn dochter aan hem uitgehuwelijkt had – zij schonk het leven aan mijn grootvader. Zodra zij naar hun vaderland waren teruggekeerd, rekenden ze af met hun vijanden: sommigen werden gedood, anderen verbannen, enkelen mochten blijven, maar zonder burgerrechten.

Later, toen de koning tegen Griekenland optrok en onze voorvaderen ontdekten welke gigantische katastrofe de koning tegen hen voorbereidde, beslisten ze dat de bannelingen moesten terugkeren en de anderen hun burgerrechten moesten terugkrijgen, om tezamen de stad van dit gevaar te redden. Zo pakten ze het aan en ze zworen elkaar dure eden op alles wat heilig is. Onze voorvaderen namen het besluit zich als verdedigers van Griekenland in de voorste gelederen op te stellen om de hanschoen op te nemen tegen de barbaren te Marathon. Ze wisten dat hun eigen wilskracht voldoende was om weerstand te bieden aan de grote massa, en overwonnen hen in de strijd: de Grieken werden bevrijd en het vaderland gered.

Na zo’n klinkende overwinning besloot men geen oude koeien meer uit de sloot te halen. Precies om die reden konden onze voorvaderen hun verwoeste stad met haar platgebrande tempels en stadsmuren en ingestorte huizen onder handen nemen, zonder het minste spaargeld! Juist door eensgezind samen te werken, nam Athene het voortouw in Griekse wereld! Zo schitterend en machtig hebben ze de stad aan ons overgedragen.

Ook jullie hebben later niet minder grote tegenslagen gekend, maar jullie hebben bewezen dat edele kinderen de goedheid van hun edele ouders bewaren. Jullie hebben besloten bannelingen terug in de armen te nemen en rechteloze burgers in hun burgerrechten te herstellen. Aan welk deel van hun rechtschapenheid mankeert het jullie nog? Koester geen wrok, heren, want jullie weten dat onze stad voorheen uit veel kleinere fundamenten groots en welvarend is geworden. De huidige bloeiperiode van de stad kunnen wij aanhouden, als wij, haar burgers, bereid zijn ons verstand erbij te houden en aan hetzelfde zeel te trekken."


26-01-2021

Beste collega’s,

Ongetwijfeld zijn er op dit moment belangrijkere zaken dan de Klassieke Olympiaden. Ook wij hebben begrip voor de problemen die de lockdown met zich meebrengt. Nu een zitting voor de tweede rondes organiseren staat op gespannen voet met de regels die uitgevaardigd zijn.
Toch hopen we dat ook dit jaar de leerlingen zich kunnen storten op de uitgekozen pensa en de Klassieke Olympiaden op welke manier dan ook doorgang kunnen vinden. 

Door alle onzekerheden rondom de huidige lockdown en de naderende vakanties hebben we besloten om de tweede rondes van de Klassieke Olympiaden Latijn en Grieks niet in februari te laten plaatsvinden. In die ene week of twee weken tussen het mogelijk einde van de lockdown en de voorjaarsvakantie liggen de prioriteiten zeker anders. Daarom hebben we besloten deze tweede rondes uit te stellen tot maart.

  • Latijn dinsdag 9 maart 2021
  • Grieks donderdag 11 maart 2021

Omdat we graag willen vasthouden aan de finalemiddag op 10 april (we blijven hoopvol), willen we ten laatste 19 maart de uitslag van de tweede ronde bekend maken. Om dit mogelijk te maken willen we wel de volgende procedure hanteren, die ook van de docenten de nodige inspanningen vraagt.

De kandidaten maken de opgaven voor de tweede ronde op school onder toezicht van een surveillant. De opgaven zullen 48 uur van te voren gemaild worden en zullen moeten worden afgedrukt (deel 1 bij voorkeur in kleur in verband met afbeeldingen bij vragen). De leerlingen werken de opgaven uit op toetspapier van de school. Van 14.00 uur tot 15.30 uur werken zij aan het eerste deel. Hierbij is alleen het gebruik van een woordenboek Latijn, respectievelijk Grieks toegestaan. Van 15.45 uur tot 16.45 uur werken zij aan de creatieve opdracht. Hierbij mogen leerlingen wel het volledige pensum, inclusief inleiding, aantekeningen en commentaar erbij houden. Deze werkstukken worden na afloop gescand en binnen 24 uur gemaild naar de organisatie. Zo kunnen wij snel starten met de correctie en uiterlijk op 19 maart de uitslag bekend maken.
Het kan zijn dat deze gang van zaken problemen met zich meebrengt. Wij vragen je om dan tijdig contact met ons op te nemen, zodat we samen een oplossing kunnen zoeken.

Als alles goed is gegaan, heb je in januari enige memorabilia en een versnapering voor de leerlingen ontvangen. We hopen dat je eraan denkt deze aan hen te geven.

Wij hopen dat alles zo duidelijk is en wij wensen je veel sterkte in deze moeilijke tijden.

De organiserende commissie


24-01-2021

Eén week! Je hebt nog één week de tijd om je inzending te sturen voor de KO vertaalwedstrijd voor volwassenen. Vertrouw op je interpretaties, geloof in je literaire talenten en giet alles mooi in één documentje dat je voor 1 februari verzendt. Jij kan dit! Jij, samen met Andokides en/of Propertius.

Opgaven KO volwassenen vind je hier.


14-12-2020

Beste collega,

Nu bekend is dat de scholen tot 19 januari 2021 dichtgaan, hebben we het besluit moeten nemen de 2e ronde van de Klassieke Olympiaden voor Latijn uit te stellen. We hopen dat de 2e ronde voor Grieks wel op vrijdag 22 januari kan doorgaan. Het definitieve besluit hierover zullen we nemen als er duidelijkheid is over het weer opengaan van de scholen. Dan zullen we ook een nieuwe datum voor Latijn vaststellen en je snel daarover berichten.

We willen nu al duidelijk maken welke gang van zaken ons voor ogen staat.

De opgaven zullen per mail uiterlijk 3 schooldagen voor de afname worden toegestuurd. Het afdrukken ervan moet dan natuurlijk op school gebeuren. Wel onder de noodzakelijke geheimhouding.
Op de vastgestelde dag begint de wedstrijd om 14.00 uur. In het eerste deel worden vragen voorgelegd over een deel van het pensum. Deze vragen dienen op toetspapier van de school worden gemaakt. Hierbij is alleen het gebruik van een woordenboek Latijn, respectievelijk Grieks toegestaan. Dit onderdeel duurt tot 15.30 uur. 
Na een kwartier pauze kan dan de creatieve opdracht worden uitgedeeld. Ook deze dient op toetspapier gemaakt te worden.  Hierbij mogen leerlingen wel het volledige pensum, inclusief inleiding, aantekeningen en commentaar erbij houden. Dit onderdeel eindigt om 16.45 uur. Alle opgaven mogen de leerlingen meenemen.

Bij de afname moet natuurlijk serieus gesurveilleerd worden. Wij zullen t.z.t. een verklaring mailen ter ondertekening door de rector van de school.

Wij verzoeken je dan de werkstukken te scannen en die ons zo snel mogelijk te mailen, zodat de correctie door ons dan meteen kan worden opgestart. Tevens vragen we je om de papieren werkstukken in te sturen. 

Wij hopen dat de finale toch op 10 april zal kunnen plaatsvinden. Omdat door het uitstel van de tweede ronde de periode tussen die ronde en de finale is ingekort en we de finalisten genoeg tijd willen geven om de finale voor te bereiden, willen we zo snel mogelijk met de correctie beginnen. 

Gebruikelijk is dat we de leerlingen enige memorabilia en een versnapering verstrekken. Deze zullen dit jaar door ons naar de school verstuurd worden. Dit alles zal natuurlijk voor de leerlingen Latijn en Grieks in één pakket worden verstuurd vanaf het moment dat de scholen weer geopend zijn.

Wij hopen dat alles zo duidelijk is en wij wensen je veel sterkte in deze moeilijke tijden, mooie kerstdagen en een gezond, veilig en gelukkig 2021, na een hopelijk rustgevende vakantie.

Namens de organisatie,
Alwies Cock
Danny Veldhoven


03-11-2020

De eerste ronde van de Klassieke Olympiaden 2020-2021 loopt ten einde en dat betekent traditiegetrouw dat de opgaven voor de volwassenen worden gepubliceerd.

De wedstrijd Grieks omvat een passage uit de verdedigingsrede van Andokides. In 415 v. Chr. raakte Andokides verwikkeld in het schandaal rond de Hermokopiden en de mysteriën van Eleusis en werd verbannen. Pas rond 400 werd hij weer in Athene opgenomen. Daar verdedigde hij zich met zijn bekendste redevoering "Over de mysterië, de belangrijkste bron voor de gebeurtenissen in 415. 

Voor de wedstrijd Latijn is gekozen voor een Elegie van Propertius. Geïnspireerd door de Alexandrijnen koos Propertius in zijn elegieën voor een mix van actuele onderwerpen en mythologische verwijzingen. Hij staat bekend om zijn originele stijl en soms opmerkelijke gedachtesprongen. Het gekozen gedicht (Prop. El. II, 8) is geschreven rond 25 v. Chr. Bij de lectuur wordt het snel duidelijk hoe het met momenteel gesteld is met de relatie van Propertius en zijn geliefde ‘Cynthia’.

Een winnende vertaling voldoet aan een aantal voorwaarden. Eerst en vooral moet de brontekst uiteraard correct geïnterpreteerd zijn, waardoor we een juiste inhoud lezen. Daarnaast is de doeltekst ook een aangenaam leesbare en meeslepende tekst, waarbij de sfeer van het origineel bewaard blijft. Zorgvuldige woordkeuze en doordachte zinsbouw dragen bij tot een literair waardevolle Nederlandse tekst. De jury verwacht een vertaling waarbij de vorm van het origineel op een of andere wijze tot uitdrukking komt. Bewerkingen en creatieve eigen versies van het verhaal worden uitgesloten. In een Nederlandse vertaling wordt met alle elementen van de originele tekst iets gedaan, en staan in principe geen toegevoegde elementen, anders dan vanuit de noodzaak van het Nederlandse taaleigen. Als model voor literaire vertalingen kan men denken aan vertalingen in boekvorm zoals recent uitgegeven bij Athenaeum - Polak & Van Gennep, Historische Uitgeverij, Damon, Uitgeverij P enz.

U kunt uw vertaling per e-mail inzenden tot 1 februari 2021 naar het adres: klassiekeolympiaden@gmail.com. Wilt u bij het inzenden vermelden of u classicus bent of niet en van welke vereniging (NKV, VCN, VVG) u lid bent?

De verenigingen stellen naast eeuwige roem, die de winnaars van deze Klassieke Olympiaden ten deel valt, prachtige prijzen in de vorm van boeken beschikbaar.


18-06-2020

Alle voorbereidingen voor een echte finalemiddag in het Rijksmuseum van Oudheden waren getroffen: Aluin zou optreden met Ovidius, Josho Brouwers zou spreken over de Spartanen in onze hedendaagse populaire cultuur, de juryleden zouden de finaleronde van de jongeren wedstrijden afnemen en alle prijswinnaars zouden aanwezig zijn. Corona zorgde er echter voor dat de Week van de Klassieken werd afgelast en ook de feestelijke middag van de Klassieke Olympiaden in het water viel. Gelukkig kon de finaleronde van de leerlingen online geregeld worden. Op 6 juni is dat prima verlopen.

Voor Latijn bleek Syb Wolfs uit Stein het beste thuis in de derde satire van Juvenalis. Bij Grieks ging de eerste prijs naar Ella Slot uit Amsterdam voor haar grote kennis van het pensum Herodotus. Beide leerlingen hebben zich daarbij onderscheiden door hun kennis van een bredere context van de bestudeerde pensa. De volledige juryrapporten staan op de website www.klassiekeolympiaden.nl. De organisatie zwermt uit over Nederland om de prijzen aan de winnaars en andere finalisten te overhandigen.

Ook de prijsuitreiking voor de vertaalwedstrijd voor volwassenen was anders dan gewenst. Zij kregen hun prijs thuisgestuurd van de sponsor Historische Uitgeverij. Voor de classici won een oude bekende: Guido Kuiper, bij beide talen. Wij kenden een eervolle vermelding toe aan Emgert Zondervan, die bij beide talen nipt tweede werd. Bij Grieks (een lastige tekst van Solon) leverde niet-classicus Arthur Hartkamp een prachtige vertaling die natuurlijk ook met de eerste en enige prijs werd bekroond. Bij Latijn (eveneens een lastige tekst van Geert Grote over de bouw van de Domtoren in Utrecht) kon geen prijs worden toegekend aan een niet-classicus, maar was er wel een eervolle vermelding voor de verdienstelijke vertaling van Remmelt Daalder.

Via facebook schreven we een quarantainechallenge uit. Daarbij vroegen we om een vertaling van een gedicht van Martialis (epigram III.26):

Praedia solus habes et solus, Candide, nummos,
      aurea solus habes, murrina solus habes,
Massica solus habes et Opimi Caecuba solus,
     et cor solus habes, solus et ingenium.
Omnia solus habes ‹ nec me puta uelle negare ‹
     uxorem sed habes, Candide, cum populo.

Bij de (oud-)gymnasiasten won Luco van Bergen, die een toelichting gaf: "Facebook heb ik niet, wel een idee over zaken als FaceBook. Gesteld dat een uxor toen zo belangrijk was als sociale media nu, was dit een beetje mijn idee van het gedicht:

Wat er dan nog rest
"Je hebt je eigen kamer, Candidus, en je hebt je apps
De nieuwste iPhone ook, en je hebt een MacBook voor de rest
Je hebt je flessen drank, die zijn alleen voor jou
Je voelt je kloppend hart, en je kan ook zeker wat
Welbeschouwd heb je alles voor jezelf – daarmee zeg ik niets geks
Behalve dan jezelf, Candidus, die deel je met de rest"
(Luco van Bergen)

Bij de classici ging de prijs naar Paul Groos:

Voor Meneer De Wit
Alleen u komt in uw huis,
Alleen u komt in uw kluis,
In uw kelder vol met wijn,
In uw hart en in uw brein.
In elke plek die u bezit
Komt u alleen, meneer De Wit.
(Maar da’s niet wat ik zeggen wou:)
Want iedereen komt in uw vrouw.

Wij kenden een eervolle vermelding toe aan Lonneke ter Haar voor haar eigentijdse vertaling:

Alleen jij hebt die vette crib, alleen jij, bro, hebt dikke duku;
Jij hebt de ring, jij hebt de bling;
De djakkas en de pattas;
En toch, bro, heb jij dikke pech:
Die bitch van jou dat is een kech!

Wij zijn druk bezig met de voorbereidingen voor volgend jaar. De pensa zijn inmiddels gepubliceerd op onze website. Voor Grieks kozen we voor delen uit het Symposium van Lucianus (echt iets anders dan dat van Plato), voor Latijn voor delen uit de Ars Amatoria van Ovidius. Beide pensa kunnen heel goed gelezen worden in het kader van het schoolexamen. Voor de tweede ronde gaat het om ongeveer 100 regels, voor de finaleronde om ongeveer 50. Natuurlijk is er eerst een eerste ronde, die op de eigen school afgenomen moet worden. In september kunnen de opgaven en correctiemodellen aangevraagd worden.

De Klassieke Olympiaden zijn een initiatief van de Vrienden van het Gymnasium, Vereniging Classici Nederland en het Nederlands Klassiek Verbond en worden financieel bijgestaan door Addisco Onderwijs, Athenaeum Boekhandel, Eisma Edumedia, Hermaion, Historische Uitgeverij, Labrys Reizen, Primavera Pers, Staal & Roeland, Ta Grammata en Theatergroep Aluin. Speciale dank gaat uit naar het Gemeentelijk Gymnasium Hilversum en het Rijksmuseum van Oudhedenvoor het beschikbaar stellen van hun ruimtes.


15-06-2020

Hieronder de winnaars van de quarantainechallenge tijdens het coronatijdperk. Deelnemers werd gevraagd een mooi/spetterende/ludieke literaire vertaling van epigram III.26 van Martialis te maken:

Praedia solus habes et solus, Candide, nummos,
aurea solus habes, murrina solus habes,
Massica solus habes et Opimi Caecuba solus,
et cor solus habes, solus et ingenium.
Omnia solus habes ‹ nec me puta uelle negare
uxorem sed habes, Candide, cum populo.

Wij hebben zeer leuke vertalingen ontvangen!

De winnende vertaling in de rubriek ‘gymnasiasten & oud-gymnasiasten’: 

Wat er dan nog rest
"Je hebt je eigen kamer, Candidus, en je hebt je apps
De nieuwste iPhone ook, en je hebt een MacBook voor de rest
Je hebt je flessen drank, die zijn alleen voor jou
Je voelt je kloppend hart, en je kan ook zeker wat
Welbeschouwd heb je alles voor jezelf – daarmee zeg ik niets geks
Behalve dan jezelf, Candidus, die deel je met de rest"
(Luco van Bergen)

De winnende vertaling in de rubriek ‘classici’:

Voor Meneer De Wit
Alleen u komt in uw huis,
Alleen u komt in uw kluis,
In uw kelder vol met wijn,
In uw hart en in uw brein.
In elke plek die u bezit
Komt u alleen, meneer De Wit.
(Maar da’s niet wat ik zeggen wou:)
Want iedereen komt in uw vrouw.
(Paul Groos)

En een eervolle vermelding voor een unaniem verkozen tweede plek in de rubriek ‘classici’:

Alleen jij hebt die vette crib, alleen jij, bro, hebt dikke duku;
Jij hebt de ring, jij hebt de bling;
De djakkas en de pattas;
En toch, bro, heb jij dikke pech:
Die bitch van jou dat is een kech!
(Lonneke ter Haar)


15-06-2020

Beste collega's,

Vandaag zijn de pensa Latijn en Grieks van de Klassieke Olympiaden voor het schooljaar 2020-2021 op onze site gepubliceerd. Voor Latijn is dat de Ars Amatoria van Ovidius (I.89-170; III.749-812 / 2.15-22; 2.97-144) met wijze lessen voor mannen en vrouwen om een partner aan de haak te slaan. Voor Grieks staat Het Symposium of De Lapithen van Lucianus (22-27; 30-32; 34 / 44-48) op het programma, dat gaat over een diner gehouden op een bruiloft waar ook de nodige filosofen en andere geleerden aanwezig zijn. Het diner loopt volkomen uit de hand, doordat de vertegenwoordigers van de verschillende filosofische scholen met elkaar op de vuist gaan.

In september kunt u het materiaal voor de eerste ronde aanvragen via klassiekeolympiaden@gmail.com.


13-06-2020

Juvenalis’ derde satire stond dit jaar op het programma voor Latijn. De oerconservatieve Umbricius vertelt hierin waarom hij besloten heeft de stad Rome te verlaten: geluidsoverlast, criminaliteit, een immigratieoverschot, en ga zo maar door. Klinkt dit bekend? Veel van deze klachten zijn natuurlijk heel actueel.

In eerste ronde die op de eigen school werd afgenomen, kregen de leerlingen een passage waarin Umbricius klaagt over de gevaren van het wonen in de stad Rome. Voor een arm man die op een etage in een flatgebouw woont, zijn die veel ernstiger dan voor een rijke Romein in een herenhuis. Hierover werden 25 vragen gesteld voor een groot deel meerkeuze, van grammaticale, inhoudelijke en cultuurhistorische aard. 

Op basis van de ingestuurde scores werden 72 leerlingen uitgenodigd voor de tweede ronde. Omdat de organisatie weet dat niet alle leerlingen uiteindelijk naar het gastvrije Gemeentelijk Gymnasium in Hilversum (kunnen) komen, was voor dit grote aantal gekozen. Inderdaad kwamen 58 leerlingen wel. Zij hadden een bloemlezing van ca 100 regels uit de satire gelezen, waarin de klachten, zoals gezegd, erg bekend voorkomen.

In één van de creatieve opdrachten gingen leerlingen aan de slag met een hedendaagse satire à la Juvenalis op hun eigen woonplaats: selfiesticks, zakkenrollers en wietlucht hebben de revue gepasseerd. 

Leerlingen met lef konden onze eigen premier van repliek dienen, naar aanleiding van zijn vergelijking van de val van het Romeinse rijk met de europese grensproblematiek. Zij wreven Rutte in dat Aeneas, de stamvader van de Romeinen, een vluchteling was en dat de Romeinse cultuur zonder invloeden van buitenaf nooit zo groot geworden zou zijn. En dat alles met alliteraties, leenwoorden en retorische vragen, waarmee leerlingen blijk gaven van hun kennis van Juvenalis’ stijl. 

Natuurlijk hebben de leerlingen ook hun kennis van het Latijn laten blijken in een toets over de gelezen tekst. Hierin werden vragen van uiteenlopende soort gesteld, van etymologie tot tekstinterpretatie en van grammatica tot actualiteit. Eén leerling wist zelf een bonuspunten te verdienen met een scherpe opmerking over de manier waarop Umbricius zelf het onderwerp van satire werd. 

Uiteindelijk werden op grond van het totaal van de tweede ronde drie kandidaten uitgenodigd voor de finale. Omdat deze feestelijke finale eind maart helaas niet kon doorgaan, hebben de juryleden zich bereid verklaard tot een online-gesprek.

Hieronder volgt hun verslag.

De winnaars van de Klassieke Olympiade 2020 zijn bekend! We feliciteren Syb Wolfs met de eerste plaats bij de Olympiade Latijn en Ella Slot bij de Olympiade Grieks met hun fraaie prestatie en wensen ook hun familie en docenten van harte geluk met zoveel talent in hun midden. De jury was ook onder de indruk van de vier kandidaten die de tweede en derde prijs in de wacht sleepten, respectievelijk Bart de Waart en Koen Aarts voor Latijn en Bram van Altenborg en Eline van der Horst voor Grieks. 

Juryrapport Latijn
Op zaterdagmiddag 6 juni heeft de finale van de Klassieke Olympiade plaatsgevonden, niet in het RMO, zoals gebruikelijk, maar via videogesprekken van een half uur per kandidaat. De jury bestond uit twee universitair docenten Latijn (Christoph Pieper uit Leiden en Lidewij van Gils van de Universiteit van Amsterdam). Ter voorbereiding hadden de kandidaten een pensum bestudeerd van Juvenalis (de derde Satire). Tijdens de finale werd de kandidaten gevraagd een stuk voor te vertalen en grammaticale, metrische, stilistische en inhoudelijke vragen erover te beantwoorden. Bovendien kregen ze een klein stuk ongeziene tekst (twee zinnen waarin Cicero over de Graeculus van zijn tijd spreekt) ter plekke te zien dat ze eveneens meteen moesten vertalen.

Koen Aarts (Augustinianum, Eindhoven; derde prijs) had weliswaar aanvankelijk enige moeite met het vertalen van dit lastige pensum, maar kon de ongeziene passage van Cicero met een beetje hulp rustig en uiteindelijk correct vertalen. Hij kende bovendien de derde satire goed (kon de inhoud mooi beknopt samenvatten en ook inhoudelijke vragen beantwoorden) en hij had ook iets verstandigs te melden over een tekstkritisch probleem in de tekst.

Bart de Waart (Stedelijk Gymnasium Schiedam; tweede prijs) vertaalde Juvenalis foutloos en vlot; hij had met name inhoudelijk goed over de tekst nagedacht en kon de passage heel goed contextualiseren en ook haar actualiteit voor onze moderne samenleving benoemen. Grammaticale vragen beantwoordde hij goed; bij de ongeziene tekst had hij in het geval van twee moeilijke constructies even hulp nodig, maar kwam toen tot een bevredigende vertaling; het was mooi te zien dat hij de onbekende tekst meteen inhoudelijk aan het pensum kon koppelen.

Syb Wolfs (SG Groenewald, Stein; eerste prijs) was uitstekend op de finale voorbereid. Hij vertaalde de geziene en ongeziene tekst foutloos en zonder hulp, las het Latijn metrisch correct en met perfecte uitspraak voor, kon alle grammaticale en stilistische vragen beantwoorden. Bovendien had hij van tevoren veel andere teksten gelezen die thematisch met Juvenalis te maken hebben (Ovidius, Horatius); hierdoor kon hij het pensum inhoudelijk in een brede context plaatsen. 

Bij de prijsuitreiking was ook een lid van de Olympiade-commissie aanwezig (Tinka Muthert van de VCN) die de gewonnen bekers via de online kanalen in elk geval alvast kon tonen. De finalisten van 2020 mogen volgend jaar alsnog naar het RMO om met de jury en de finalisten van 2021 te proosten op hun welverdiende prijzen. 

Amsterdam/Leiden 7 juni 2020
Lidewij van Gils en Christoph Pieper

Zoals gebruikelijk ontvangen de kandidaten een beker, een geldbedrag en een boekenpakket van de Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.  De wisselbeker zal het komend jaar in Stein staan. Het organisatiecomité zal uitzwermen om een en ander aan de leerlingen uit te reiken.

Het organisatiecomité feliciteert de kandidaten van harte met het behaald resultaat en dankt de beide juryleden voor hun zeer gewaardeerde inzet en hun flexibiliteit om de finale alsnog een online-vorm te geven.