Nieuwsoverzicht

1e plaats classici: Bertie Bik-Huls
2e plaats classici: Christian Caspers

Niet classici: Robin Bergman, enige niet classicus maar zijn vertaling heeft het de jury nog heel lastig gemaakt, daarom is besloten hem apart een prijs toe te kennen.

Algemeen
De opgave die dit jaar ter vertaling is voorgelegd, is niet gemakkelijk. In de eerste plaats is deze keer gekozen voor poëzie, dus een metrische tekst. Dat plaatst de vertaler meteen voor allerlei lastige keuzes. Daarnaast is het een toneeltekst, dus gesproken woord. Ook dat gegeven stelt zijn eigen eisen. En dan gaat het er ook nog om de situatie die wordt uitgebeeld en de persoon van de spreker tot hun recht te laten komen in het Nederlands. Al met al dus geen eenvoudige opgave. De finalisten hebben, naar het oordeel van de jury, op al deze gebieden knappe prestaties geleverd.
 
De twee vertalingen van de classici die om de krans strijden zijn 1 en 2. Vanwege de buitengewoon prettig leesbare jamben en de evenwichtige stijl heeft de jury na lang wikken en wegen besloten de eerste prijs toe te kennen aan vertaling 1. Het is een ware fotofinish met vertaling 2 op de tweede plaats.

Categorie niet-classici: Robin Bergman
Deze vertaling is, heel ambitieus, in vijfvoetige jamben gesteld. Over het algemeen zijn de verzen metrisch goed geslaagd, maar niet altijd lopen ze even soepel, zoals in r. 21 (waar de laatste lettergreep gemist wordt), r. 28, r. 31. Metrisch gezien is het ook merkwaardig, dat de vertaler in r. 4 kiest voor de notering "het" (waardoor de regel een lettergreep te veel bevat), maar in r. 20 juist het onzijdige lidwoord afkort en "'t zicht" schrijft (waardoor daar een lettergreep te weinig is).

Van alle voorgelegde vertalingen is deze het meest nauwgezet in het volgen van de Griekse tekst. Dat blijkt al uit het getrouw overnemen van de repetitio van αἶρε in de eerste regel en ook in het vervolg uit het zo precies mogelijk volgen van de regelinhoud van de Griekse tekst. De toonzetting van de vertaling is enigszins gedragen, met woorden als "verwittig" en "barse spot", wat je bij een ruwe bonk als Aias in deze omstandigheden misschien niet zo zou verwachten.

De jury zou deze vertaling willen kwalificeren als een degelijke, compacte en goed begrijpelijke weergave van het Grieks met metrische kwaliteiten. Daarnaast wijst de jury op een aantal, om uiteenlopende redenen, minder geslaagde passages:

• In r. 13-14 zijn enige inhoudelijk onnodige aanvullingen gebruikt (‘die gezworen’, ‘wel’) en ook lopen deze regels metrisch niet fijn.
• In r. 29 lijkt "pronken met" geen juiste vertaling van τίθημι.
• In r. 30-31 vindt de jury de uiteenplaatsing van ‘pak ... beet’ nogal storend. Ook metrisch hapert regel 31 nogal.

Alles bij elkaar genomen verdient deze vertaling toch zeker een prijs in de categorie nietclassici.

"Til ‘m op, til ‘m op naar mij: hij vreest toch niet
bij ’t zien van deze pas voltrokken moord
als hij mijn naam rechtmatig heeft geërfd.
Maar nu is het zaak om hem met harde hand
te drillen, vormen naar zijn vaders beeld.

Ach zoon, word rijker aan geluk dan ik  
maar verder net als ik, onmogelijk laf.
Zelfs nú kan ik je hier nog om benijden,
dat jij van die ellende niets beseft.
Uit onbegrip bestaat de zoetste leeftijd,
totdat je leert van blijdschap en verdriet.
Wanneer die tijd gekomen is, toon dan
bewijs bij die gezworen vijanden
uit wat voor hout je wel gesneden bent.
Geniet nu eerst een zorgeloze jeugd,
voed een nog jonge ziel en moedervreugd.
Geen Griek, weet ik, zal jou, met barse spot
beledigen, al ben je ver van mij.
Daarom zorg ik dat Teukros, over jou
zal waken, ook al is hij uit ‘t zicht,
omdat hij jacht maakt op de vijand.
Maar jullie, schilddragers, u, mariniers
vraag ik nu dringend samen om een gunst.
Verwittig hem van mijn bevel, zodat
hij ’t kind brengt naar mijn ouderlijk huis
en hem daar laat zien als degene die
voor hen tot op hun oude dag zorg draagt.
Geen kamprechter noch mijn lasteraar
zal pronken met mijn wapens bij het volk.
Pak jij alleen mijn schild, Eurysakes,
waarnaar je bent vernoemd, beet, dat schild,
massief en zevenlaags, strak vastgegespt.
Al ‘t andere gaat mee met mij in ’t graf.

Maar neem nu zo snel mogelijk het kind
op thuis, de deur op slot, en huil niet zo
hier buiten! Vrouwen zijn te snel geroerd.
Nu stil! Een wijze arts bezweert toch ook
niet ’n wond, als die om opereren vraagt!"
(Robin Bergman)

Categorie classici
De keuze tussen de drie voorgelegde vertalingen in de categorie classici was niet eenvoudig. Alle drie zijn ze in goed en begrijpelijk en ook in eigentijds Nederlands gesteld en doen ze recht aan de Griekse tekst. Twee vertalingen hadden om te beginnen wel een streepje voor, omdat de vertalers zich hebben gewaagd aan een weergave in (geslaagde) jamben. Aan één van die twee vertalingen heeft de jury na lang wikken en wegen uiteindelijk de eerste prijs toegekend.

Vertaling 1 van Bertie Bik-Huls is een buitengewoon soepel lopende tekst in consequent volgehouden zesvoetige jamben, conform het Griekse origineel. Een knappe prestatie. Het Nederlands is een correcte weergave van het Grieks in een evenwichtige stijl, met een licht poëtische inslag door bijvoorbeeld alliteraties als "leren lagen" in r. 33 en "steek … sterk" in r. 34. Het toevoegen van een voetnoot bij de naam Eurysaces vindt de jury een verstandige zet.
 
Twee aanmerkingen wil de jury wel plaatsen:

• de Nederlandse weergave van de regels 554-555 zijn in de ogen van de jury minder geslaagd om minstens drie redenen. Bij φρονεῖν lijkt het in dit geval meer te gaan om "begrijpen" of "beseffen" dan om "denken"; de verwijzing door het woordje "dat" is enigszins vaag; en de formulering "wanneer je dat bereikt hebt" lijkt te suggereren dat het om iets gaat dat nastrevenswaard is.
• de weergave van r. 569 door "mijn beide ouders" vindt de jury erg kort door de bocht. De inkleuring van de tekst door het noemen van de eigennamen komt zo geheel te vervallen.

"Til hem maar op en breng hem hier, want schrikken zal
hij denk ik, niet van deze verse slachtpartij,
als hij toch echt een zoon van mij, zijn vader is.
Hij moet gelijk maar wennen aan zijn vaders rauw
gedrag en er voor zorgen dat hij op hem lijkt.

Mijn zoon, ik wens je meer geluk toe dan ik kreeg,
maar wees in heel de rest je vaders evenbeeld.
Een slechte man word je dan den ik, zeker niet.
Hierom benijd ik je nu al, dat jij geen weet
zult hebben wat voor gruweldaad hier is begaan.
Om niet te kunnen denken is het mooiste lot
totdat je vreugde en verdriet in ’t leven leert.
Wanneer je dat bereikt hebt, zul je laten zien
aan elke vijand wat voor zoon je bent van wat
voor vader. Huppel zo lang nog maar vrolijk rond,
dan groeit je jonge ziel, je moeder hier, tot vreugd.
Als ik er niet meer ben, dan zal geen enkele Griek
je pijn doen met een schamper woord, o, zeker niet!
want ik stel Teukros als beschermer voor jou aan.
Hij zal een goede voogd zijn, ook al is hij nu
ver weg vanhier naar vijanden op jacht gegaan.

Maar u, mijn wapenbroeders, mannen van de zee,
u allen draag ik op, als vriendendienst aan mij,
om hem mijn opdracht door te geven, dat dit kind
door hem mee naar mijn huis teruggenomen wordt
en aan mijn beide ouders wordt gepresenteerd
zodat hij tot hun dood toe voor hen zorgen zal.

Geen wedstrijdjury zal, en zéker niet die mij
te gronde heeft gericht, mijn wapenrusting als
de prijs uitloven voor een Griekse kampioen.

Maar jij, mijn zoon, Eurysaces, pak aan dit schild,
je bent ernaar vernoemd, en houd het stevig vast.
’t Is ondoordringbaar, zeven leren lagen dik,
en steek je armpje door de sterk genaaide band.

Mijn andere wapens moeten met me mee in ’t graf.

Maar, neem dit kind nu van mij over, gauw, en ga
naar binnen, stort geen tranen in het openbaar.
Wat is het vrouwvolk altijd toch emotioneel!
Schiet op, ga weg! Een goede dokter is het niet
die toverspreuken prevelt en niet het mes hanteert."
(Bertie Bik-Huls)

Vertaling 2 van Christian Caspers is een heel compacte, aansprekende tekst met een aantal originele vertaalvondsten (zoals bijvoorbeeld "niet dat ik het jou niet gun" voor καίτοι σε τοῦτό γε ζηλοῦν ἔχω). Ook deze vertaler heeft gekozen voor een weergave in jamben, maar met vijf jamben per regel (hoewel r. 4 maar vier jamben heeft). Daardoor wint het Nederlands aan geserreerdheid en directheid, wat ook goed past bij het karakter van Aias. Enige moeite heeft de jury met de vaker terugkerende afkortingen als ‘k, ‘t, ‘n.
 
Ook bij deze vertaling wil de jury graag twee aanmerkingen maken:

• in r. 2 lijkt "vers geronnen" een (onbedoelde?) contradictio in terminis.
• de keuze voor grote directheid in de formulering leidt in de ogen van de jury soms tot storende stijlbreuken, doordat woorden uit verschillende stijlregisters gebruikt worden. Voorbeelden van zulke uit de toon vallende woorden zijn "bodyguard" (r. 20), "oudedagsverzekering" (r. 28, anachronistisch), "vort" (r. 36), "sjoege" (r. 10, overigens meestal in verwijtende zin gebruikt), "mama" (r. 27, te vertrouwelijk; het meer neutrale "mijn moeder" zou metrisch ook goed gepast hebben), "porpax" (r 34, onverklaarde technische Griekse term).

"Aias:
Ja dank je, geef maar hier dat joch, ’t kan heus
wel tegen ’n beetje vers geronnen bloed,
of anders zou ’t zijn vaders zoon niet zijn.
’t Wordt ook hoog tijd dat hem wat van
mijn brute instelling wordt bijgebracht
en hij zijn vaders stiel krijgt aangeleerd.
     Ik wens je minder tegenslag, mijn jong,
maar verder, word maar net zo’n bink als ik.
Niet dat ’k het jou voor nu niet gun dat je
geen enkel sjoege van mijn zorgen hebt.
’t Is fijn, zo’n argeloos bestaan voordat
je kennis krijgt aan vreugde en verdriet,
maar al te gauw komt het moment dat jij
je vaders vijanden je afkomst en
je eigen aanleg te bewijzen krijgt.
Nee, wees zolang maar lekker kind en leef
van de lucht, zoals je moeder het graag ziet.
Geen Griek die ’t in zijn hoofd haalt jou
ook zonder mij erbij iets aan te doen
met ’n bodyguard als Teukros in de buurt,
die nu op pad is – ’n razzia – maar die
ik met de zorg voor jou belasten zal.
     Of wacht, ik maak dat de gedeelde taak
van jullie allemaal, mijn hele crew;
zeg hém dat hij op last van mij het joch
naar huis brengt en aan Telamon laat zien
en aan mama – aan Eriboia, ja; het zal
voor hen een oudedagsverzekering zijn.
En ook, dat niet een wedstrijdcomité
(laat staan mijn kwelgeest!) straks mijn wapentuig
verkwanselt aan de Griekse legermacht.
Mijn sterke zeven lagen dikke schild
waarnaar je heet, Eurysakes – ja, pak
’t maar bij zijn fraaie porpax – ’t is voor jou.
De rest van ’t tuig gaat met me mee in ’t graf.
     Nou, vort, neem aan dat kind en ga dan gauw
naar binnen. En geen geweeklaag voor de tent!
Bah, vrouwen. Dreinen is wat ze ’t allerliefste doen.
Deur dicht, zei ik! Een goede arts bezweert 
een wond niet met z’n mond maar grijpt naar ’t mes."
(Christian Caspers)

Vertaling 3 van Guido Kuijper vindt de jury een prima weergave van het Grieks. De tekst is in proza gesteld, waardoor de vertaler voor zich meer vrijheid creëert in de Nederlandse weergave, maar houdt zich zoveel mogelijk aan de Griekse regelindeling. Een positieve vondst is de toevoeging van regie-aanwijzingen, verstandig en nuttig bij een toneeltekst. De jury denkt echter dat de eerste regie-aanwijzing in de woorden van Aias ("wijst op zijn gezicht") niet correct is. Het gaat immers om de aanblik van de gedode schapen die overal in het rond liggen.
 
Een drietal opmerkingen bij deze vertaling:

• Ondanks de keuze voor een proza-vertaling ontbreekt het poëtisch element niet. Een mooi voorbeeld is de weergave van κούφοις πνεύμασιν βόσκου: "laaf je aan de lichte bries".
• Ook de nadrukkelijke weergave van de twee ontkenningen in r. 560 door de herhaling "nooit, nee, nooit" springt er in positieve zin uit in vergelijking met de andere vertalingen.
• De originele interpretatie van κοινὴν (τήνδε χάριν) in r. 566 door "om mij, om óns, deze gunst te bewijzen" vindt de jury best interessant (hoewel nog niet overtuigend).
• Ook origineel, maar wel erg vrij weergegeven zijn de woorden κάρτα τοι φιλοίκιστον γυνή "vrouwentranen, een cent de emmer").

"[Tecmessa staat met Ajax voor de barak.
Een dienares komt met Eurysaces aan de hand naar Ajax.]
Aj.     Til hem op, geef hem hier. Hij zal heus niet schrikken
bij de aanblik van dit [wijst op zijn gezicht] versvergoten bloed -
niet als hij inderdaad mijn zoon is en hij naar zijn vader aardt.
Nee: hij moet zo snel mogelijk gedrild worden naar de harde codes
van zijn vader en in karakter tot mijn evenbeeld worden gevormd.
[Ajax neemt zijn zoon op de arm en spreekt hem toe.]
Zoon, ik hoop dat je gelukkiger wordt dan je vader,
maar voor het overige gelijk; dan zul je denk ik geen slecht mens zijn.
Toch benijd ik je ook nu al, en wel hierom:
je hebt nog geen enkel besef van dit soort ellende.
Het beste leven is immers het leven in totale onwetendheid,
maar dat eindigt wanneer je vreugde en verdriet leert kennen.
En wanneer dat moment komt, moet jij er stáán, te midden van
je vaders vijanden; laat ze zien wat voor kerel je bent: mijn zoon.
Maar tot dan: laaf je aan de lichte bries en laat je jonge leven,
bron van vreugde voor je moeder hier, tot bloei komen.
Nooit, nee, nooit -dat weet ik zeker- zal een Griek jou kwetsen
met hatelijke beledigingen, ook al ben ik er niet meer voor je.
Daar zal je oom Teucer wel voor zorgen: aan hem vertrouw ik
jouw opvoeding toe; met totale toewijding zal hij over je waken -
al is hij op dit moment ver weg, op jacht naar de vluchtende vijand.
[Ajax spreekt het koor toe.]
Maar op jullie, mijn wapenbroeders, zeesoldaten, doe ik
een dringend beroep, om mij, om óns, deze gunst te bewijzen:
     Stel Teucer op de hoogte van mijn laatste wensen: dat hij,
     ten eerste, mijn zoon hier naar mijn huis zal brengen
     om hem aan Telamon en mijn moeder Eriboea voor te stellen,
     opdat hij hun oude dag tot het laatst toe zal verlichten.
En ten tweede dat mijn wapens niet als prijzen worden uitgeloofd
aan Grieken, en zeker niet aan de man die mij te gronde heeft gericht.
[Tegen Eurysaces, wijzend op zijn schild.]
Maar jij, mijn zoon: neem dit brede schild waarnaar jij vernoemd bent,
Eurysaces, met zeven runderhuiden bekleed, ondoordringbaar.
Hanteer het, met je arm gestoken door de stevig bevestigde band.
Mijn andere wapens zullen straks samen met mij begraven worden.
[Tegen Tecmessa]
Maar vooruit nu: pak dit kind van mij over, ga naar binnen
en sluit de deur. Ik wil voor mijn barak geen jankscènes hebben.
Werkelijk: vrouwentranen, een cent de emmer.
Doe de deur nú dicht! Een kundig arts past het niet
bezweringen aan te heffen als de kwaal vraagt om het mes."
(Guido Kuijper)

Met verdriet hebben we kennis genomen van het overlijden van Simon Veenman, die met recht de geestelijke vader van de Klassieke Olympiaden mag worden genoemd. Als bestuurslid van de Vereniging van Vrienden van het Gymnasium nam hij in 2012 het initiatief om vertegenwoordigers van het Nederlands Klassiek Verbond en van de Vereniging van Classici in Nederland bijeen te brengen om gezamenlijk deze wedstrijden te organiseren. Niet alleen danken wij de naam Klassieke Olympiaden aan hem; wij profiteerden ook enorm van zijn grote kennis van Grieks en Latijn en van zijn geweldige voorraad materiaal voor de wedstrijden. In 2018 nam hij op passende wijze afscheid van de organisatie van de Klassieke Olympiaden. Wij gedenken hem in dankbaarheid.

Met genoegen kunnen wij iedereen melden dat de finalemiddag van de Klassieke Olympiaden 2021-2022 op zaterdag 12 maart aanstaande in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden doorgang kan vinden, zoals we een feestelijke uitreiking voorheen organiseerden.

Het programma van deze middag zal zijn:

• 12.30 uur inloop
• 13.00 start finale
• 13.00 - 14.00 Lezing Nico Roymans: "Caesar en zijn massaslachting onder Germaanse stammen aan de noordrand van Gallië. Een daad van genocide"
• 14.00 - 14.30 pauze
• 14.30 - 15.30 Aluin speelt De Bakchanten
• 15.30 - 16.00 prijsuitreiking
• aansluitend is er gelegenheid om een drankje te drinken op de winnaars

Beste collega’s,

Zoals beloofd zouden wij proberen voor de kerstvakantie meer duidelijkheid te geven over de wijze waarop de tweede rondes van de Klassieke Olympiaden worden  afgelegd. De situatie na de persconferenties van afgelopen dinsdag en zaterdag is behoorlijk somber en onzeker. Daarom houden we er rekening mee dat de tweede rondes niet op het Spinoza Lyceum in Amsterdam kunnen worden afgenomen, maar net als vorig jaar op de eigen school onder verantwoordelijkheid van de eigen docent worden gemaakt.. Wel willen we vasthouden aan de vastgestelde afnamedata vrijdag 21 januari (Latijn) en woensdag 26 januari (Grieks) 2022.

Vanwege de onzekere situatie hebben we besloten alvast een alternatief digitaal scenario voor te bereiden  waarbij we gebruik maken van Exam.net. Wellicht dat dit platform bij sommige collega’s en kandidaten bekend is, maar we stellen graag iedereen vooraf in de gelegenheid om hiermee kennis te maken. Daarom hebben we de opgave Grieks van vorig jaar klaargezet op www.exam.net en deze kan met de examensleutel nT2pGG opgevraagd worden.

Wanneer de opgave is opgevraagd, krijgt de kandidaat deze te zien. Er verschijnt ook een tekstverwerker waar de antwoorden kunnen worden ingevoerd. Omdat er nogal eens geciteerd moet worden, is de Griekse tekst links beschikbaar als bron. Deze tekst kan geselecteerd, gekopieerd worden en in de tekstverwerker geplakt worden. Wij vragen iedereen dit vooraf eens te proberen. Omdat het lezen van een tekst op het scherm niet altijd prettig is en het niet mogelijk is zaken te onderstrepen of te markeren, zullen we vooraf de passage die bevraagd wordt naar de docenten per email versturen. Zij kunnen deze dan afdrukken en aan de kandidaten bij de afname beschikbaar stellen. Bij Grieks zal zich de situatie voordoen dat de kandidaat een zin of enkele woorden zal moeten omzetten van een enkelvoud naar meervoud of andersom en zal er gescandeerd moeten worden. Bij deze vragen zullen aanwijzingen gegeven worden zodat de kandidaat dit zo makkelijk mogelijk kan doen. Aan het eind van de sessie dient de kandidaat het examen in (aangegeven links in het scherm).

Tijdens de afname zullen wij ook via de lerarenchat in Exam.net en via een noodnummer bereikbaar zijn in geval van problemen.

Uiterlijk zaterdag 15 januari zullen wij communiceren over de definitieve wijze van afname. Aan leerlingen die op de wedstrijddata ziek, in isolatie of quarantaine zijn, zullen we maatwerk bieden om toch deel te kunnen nemen.

De organisatie van de Klassieke Olympiaden

De eerste ronde van de Klassieke Olympiaden 2021-2022 loopt ten einde en dat betekent traditiegetrouw dat de opgaven voor de volwassenen worden gepubliceerd.

De wedstrijd Grieks omvat een passage uit de Ajax van Sophocles. Uit dit verhaal over vernedering en waanzin kozen we het fragment waarin Ajax afscheid neemt van zijn zoontje. De scène doet denken aan Hectors afscheid van Astyanax, maar legt tegelijk de nadruk op hoezeer de koppige, harde Ajax verschilt van de warme, heroïsche Hector.

Voor de wedstrijd Latijn is gekozen voor een fragment uit de Saturnalia van Macrobius Ambrosius Theodosius (ca. 400 n. Chr.). Macrobius voert, in de traditie van het Symposium van Plato, een aantal vrienden ten tonele die gesprekken voeren over de meest uiteenlopende onderwerpen. In het gekozen fragment gaat het gesprek over Ianus.

Een winnende vertaling voldoet aan een aantal voorwaarden. Eerst en vooral moet de brontekst uiteraard correct geïnterpreteerd zijn, waardoor we een juiste inhoud lezen. Daarnaast is de doeltekst ook een aangenaam leesbare en meeslepende tekst, waarbij de sfeer van het origineel bewaard blijft. Zorgvuldige woordkeuze en doordachte zinsbouw dragen bij tot een literair waardevolle Nederlandse tekst.

De jury verwacht een vertaling waarbij de vorm van het origineel op een of andere wijze tot uitdrukking komt. Bewerkingen en creatieve eigen versies van het verhaal worden uitgesloten. In een Nederlandse vertaling wordt met alle elementen van de originele tekst iets gedaan, en staan in principe geen toegevoegde elementen, anders dan vanuit de noodzaak van het Nederlandse taaleigen. Als model voor literaire vertalingen kan men denken aan vertalingen in boekvorm zoals recent uitgegeven bij Athenaeum - Polak & Van Gennep, Historische Uitgeverij, Damon, Uitgeverij P enz.

U kunt uw vertaling per e-mail inzenden tot 14 januari 2022 naar het adres: klassiekeolympiaden@gmail.com. Wilt u bij het inzenden vermelden of u classicus bent of niet en van welke vereniging (NKV, VCN, VVG) u lid bent?

De verenigingen stellen naast eeuwige roem, die de winnaars van deze Klassieke Olympiaden ten deel valt, prachtige prijzen in de vorm van boeken beschikbaar.

Klik hier voor de opgaven van dit schooljaar.

Beste collegadocenten,

Het schooljaar 2021-2022 is op een vrij normale manier gestart en vergelijkbaar willen wij de Klassieke Olympiaden dit jaar starten: gewoon met de eerste ronde op school. We hebben en houden goede hoop dat de tweede ronde weer centraal in het land afgenomen kan worden en dat ook de finale dit jaar feestelijk gevierd kan worden. Mocht dit alles toch anders moeten, dan hebben we daar inmiddels ook de nodige ervaring in opgedaan. We gaan 'gewoon' weer op zoek naar de beste gymnasiasten voor de vakken Latijn en Grieks in Nederland en Vlaanderen.

In de eerste ronde maken de leerlingen op school tijdens een lesuur een opgave en die wordt door de vakdocent aan de hand van een correctiemodel nagekeken. De leerlingen krijgen over een ongeziene passage Latijn of Grieks een mix van meerkeuze- en open vragen. De scores worden vervolgens ingezonden naar de organisatie en op basis daarvan worden de beste 40 tot 50 kandidaten per taal geselecteerd voor de tweede ronde.

Dit jaar staan de Klassieke Olympiaden in het teken van Suetonius’ Divus Iulius voor Latijn en het epos Werken en dagen van Hesiodus voor Grieks. Voor de tweede ronde en de finale zijn pensa samengesteld die de kandidaten zelfstandig of met klasgenoten (in de les) moeten voorbereiden. Deze pensa vindt u op onze website (www.klassiekeolympiaden.nl) en zijn ook zeer geschikt om onderdeel te laten zijn van het schoolexamen. Begin januari zullen de geselecteerde leerlingen worden onderworpen aan de tweede ronde, waarin zij bevraagd worden over de inhoud van de gelezen stof. In principe vindt deze tweede ronde plaats op een centrale plaats in Nederland; de werkstukken worden gecorrigeerd en beoordeeld door de organisatie en op grond daarvan worden voor beide vakken drie leerlingen uitgenodigd voor de finale die plaatsvindt in het Rijksmuseum van Oudheden. De finalisten zullen door universitaire docenten worden ondervraagd en zijn verzekerd van een geldbedrag (100, 150 en 250 euro) en eeuwige roem.

We nodigen alle leerlingen van Nederland en Vlaanderen van harte uit om mee te doen aan de Klassieke Olympiaden, een herculische beproeving!

Hieronder volgen de belangrijkste data op een rijtje:

• vanaf nu aanmelden voor de eerste ronde
• 17 november 2021 deadline inzenden scores ronde 1
• begin januari 2022 ronde 2 Latijn en Grieks
• 12 maart 2022 finale in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden

Uiteraard kunt u als docent ook mee doen aan onze wedstrijd voor volwassenen. De opgaven worden in oktober 2021 gepubliceerd en de vertalingen moeten voor 14 januari 2022 worden ingezonden.

U kunt uw school aanmelden voor de eerste ronde door te mailen naar klassiekeolympiaden@gmail.com.

Blijf op de hoogte van de Klassieke Olympiaden
U kunt ons ook op Facebook volgen:
https://www.facebook.com/KlassiekeOlympiaden
Of gewoon via onze website:
https://www.klassiekeolympiaden.nl

Het finalepensum Latijn 2021-2022 is gepubliceerd. In dit pensum staan de capita 1-30 centraal van Suetonius’ levensbeschrijving van Julius Caesar. Helaas is het begin van dit werk over zijn leven verloren gegaan. Hierin zal hij de voorgeschiedenis van het Julische huis hebben beschreven. Ook het deel over Caesars eerste 14 levensjaren ontbreekt. In de capita 1-30 beschrijft hij Caesars leven tot aan het begin van de burgeroorlog in 49 v. Chr. 

Net voor de zomervakantie publiceren wij de pensa voor het schooljaar 2021-2022. Latijn staat in het teken van Suetonius en zijn keizerbiografie van Julius Caesar. De leerlingen lezen onder meer over de beroemde uitspraken die Caesar heeft gedaan en zijn wijzigingen die hij in de jaarkalender heeft gedaan. Ook zijn karaktertrekken en zucht naar weelde en luxe komen aan bod. Bij Grieks staat Hesiodus centraal die vertelt over verschillende tijdperken waarin de mens heeft geleefd en waar Zeus telkens om zijn moverende redenen een einde aan maakte. Zeus zal het recht in ere herstellen en de onrechtvaardigen straffen.

NB het finalepensum Latijn (capita 1, 4, 6-7, 25) wordt over enkele weken gepubliceerd.

Wij wensen iedereen een fijne zomer!

In de negende Klassieke Olympiade Grieks stond het Symposium van Lucianus centraal. In dit werk, waarover meer in het verslag van de finale, wordt een huwelijksdiner beschreven waarbij een aantal filosofen aanwezig is. In de eerste ronde die op de eigen school plaatsvond, kregen de leerlingen 24 vragen over de passage (ongelezen) over de binnenkomst van een niet uitgenodigde filosoof van de Cynische school. De vragen, voor een groot deel meerkeuze, waren van grammaticale, inhoudelijke en cultuurhistorische aard. Op grond van de door de docenten ingestuurde scores werden 52 leerlingen uitgenodigd voor de tweede ronde. Voor deze ronde lazen de leerlingen 96 regels uit het werk, waarin beschreven wordt hoe een niet-uitgenodigde Stoische filosoof een brief laat brengen waarin hij zijn ongenoegen uit, en welke reacties daarvan het gevolg waren.

Gebruikelijk is dat deze ronde centraal wordt afgenomen in januari, wat vanwege de pandemie, dit jaar onmogelijk bleek. Deze tweede ronde werd daarom ook op de eigen school afgenomen en bovendien pas in de tweede week van maart. Mede daardoor namen uiteindelijk 36 leerlingen deel.

Het eerste deel van de tweede ronde bestond uit het beantwoorden van vragen bij de gelezen tekst. Niet alleen grammatica, stijl en de inhoud van de tekst kwam voorbij; ook etymologie maakte deel van de toets: wist u dat de woorden ‘farmaceut’, ‘gynaecoloog’ en ‘xenofobie’ alle een Griekse oorsprong hebben?

Voor het creatieve gedeelte van het examen heeft een deel van de leerlingen beschreven hoe zij de gelezen passage zouden willen verfilmen. Dat leverde ook een aantal mooie tekeningen op. Bij de andere keuzemogelijkheid schreven leerlingen met Lucianus als herkenbaar voorbeeld een 21e-eeuws Symposium, hetgeen een aantal fraaie ruzies over allerlei hedendaagse onderwerpen opleverde.

Uiteindelijk werden op grond van het totaal van de tweede ronde drie kandidaten uitgenodigd voor de finale. Omdat de feestelijke finale in april helaas niet kon doorgaan, hebben de juryleden zich wederom bereid verklaard tot een online-gesprek.

Hieronder volgt hun verslag.

Voor de finale Grieks moesten de drie kandidaten deze keer een passage voorbereiden uit Lucianus’ Symposium, ook bekend onder de titel Lapithen en Centauren. Het werk van Lucianus van Samosata (125-180 n. Chr.) wordt traditioneel gerekend tot de Tweede Sofistiek, de culturele beweging van rondreizende intellectuelen tussen de eerste en derde eeuw n. Chr. Kenmerkend voor deze periode is het nadrukkelijke teruggrijpen op de Griekse literatuur van de archaïsche en klassieke Griekse periode. Lucianus’ Symposium is daarvan een goed voorbeeld. De titel alleen al lijkt te verwijzen naar het beroemde Symposium van Plato. Net als bij Plato portretteert Lucianus een gezelschap van geleerde feestgangers, die intellectueel met elkaar wedijveren. Maar waar het bij Plato allemaal redelijk netjes blijft, daar loopt het bij Lucianus finaal uit de hand. De filosofen van zijn Symposium, die behoren tot verschillende Hellenistische scholen (Stoa, Epicurisme, Cynisme, en de Peripatos) vliegen elkaar letterlijk in de haren, en slaan de schedel in van de bruidegom bij wiens huwelijk zij te gast zijn. Daarnaast vertonen de filosofen grensoverschrijdend gedrag dat in het #MeToo-tijdperk ongenoemd moet blijven. Behalve naar Plato verwijst Lucianus ook naar andere bekende teksten: hij citeert verzen uit Homerus’ Ilias, waardoor de strijd tussen de filosofen een epische kleuring krijgt. En hij citeert verzen die voorkomen aan het slot van verscheidene tragedies van Euripides. Met alle intertextuele allusies creëert Lucianus een absurdistisch theater waarin de filosofen te kijk worden gezet: niet alleen houden zij zich niet aan hun eigen voorschriften (de Stoicijnen beheersen zich allerminst, maar geven zich juist over aan allerlei driften), maar ook blijken zij, ondanks al hun disputen, bar weinig van elkaar te verschillen.

De kandidaten moesten een stuk van de tekst voorvertalen, partikels verklaren en lastige werkwoordsvormen benoemen. Maar ook werden zij uitgedaagd om deze Griekse tekst in de intellectuele en historische context van de Romeinse Keizertijd te interpreteren. Zoals gewoonlijk had de jury ook dit jaar weer twee verrassingen in petto. De kandidaten moesten enkele verzen uit Homerus vertalen, die door Lucianus in zijn Symposium werden aangepast. Hoe konden de verschillen worden verklaard? Daarnaast was er een visuele opdracht: wie kon de beeldengroep identificeren die het fronton van de Zeustempel in Olympia siert? Inderdaad: dit zijn de Lapithen en Centauren. Lucianus vergelijkt het gevecht tussen zijn feestende filosofen namelijk met de beroemde strijd die uitbrak bij het huwelijk van Peirithoös en Hippodameia. Daarbij lijken de filosofen eerder op de barbaarse Centauren dan op de beschaafde Lapithen.

Rest de vraag (ook voor de kandidaten) of deze tekst wel past bij het thema van de Week van de Klassieken 2021, ‘De inclusieve oudheid’. Het antwoord is nee: het gevecht van oude mannen met baarden, die zich zachtgezegd nogal vrouwonvriendelijk gedragen, is weinig verheffend. Maar het antwoord is misschien toch ook ja, zoals enkele kandidaten wisten te vermelden: de schrijver Lucianus kwam zelf uit Syrië en drijft hier de spot met een typisch Grieks verschijnsel, dat ook in de Romeinse Rijk bleef bestaan - het symposium en de twisten van intellectuele praatjesmakers. Deze blik van buiten toont dus op een bepaalde manier wel de enorme diversiteit van de antieke wereld.

Zoals ieder jaar werden de juryleden weer getrakteerd op een drietal mooie gesprekken met interessante kandidaten. Pepijn Neger (Stedelijk Gymnasium Breda) schoof als eerste aan. Hij liet tijdens het interview een grote gevoeligheid zien voor de tekst en de betekenis. Als een erudite fijnproever van het Grieks wist hij veel te vertellen over de politieke en maatschappelijke context van de tekst en legde hij uit hoe Lucianus’ verhaal duidelijk liet zien hoe arbitrair de verschillen tussen de filosofen zijn. De juryleden hadden daar veel waardering voor, net als voor het overduidelijke plezier dat Pepijn aan de tekst beleefd had.
De tweede kandidaat was Emma Vinkenoog (Spinoza Lyceum). Zij had de tekst uitstekend voorbereid en kon sneller door de tekst heen vertalen dan de juryleden konden lezen. Emma bleek een kei in vormleer, en bleek ook met het onverwachte stukje Homerus goed uit de voeten te kunnen. Ook Emma kon het Symposium goed in tijd en plaats situeren, en wist enkele fraaie inhoudelijke en formele overeenkomsten met Plato’s werk te noemen.
Ella Slot (Cygnus Gymnasium) sloot de rij. Zij kon niet alleen foutloos en vlot vertalen, maar maakte vooral indruk met de encyclopedische kennis van zo ongeveer alle realia in de tekst. Bovendien bleek zij in staat een welhaast wetenschappelijke introductie te geven op de Tweede Sofistiek en Lucianus. De juryleden waren daarvan zeer onder de indruk.

Uiteindelijk kwam de jury tot het volgende oordeel:

1. Ella Slot (Cygnus Gymnasium)
2. Emma Vinkenoog (Spinoza Lyceum)
3. Pepijn Neger (Stedelijk Gymnasium Breda

De jury wenst alle kandidaten geluk met hun mooie prestaties en verdiende prijzen!

Casper de Jonge
Hugo Koning

Bij de prijsuitreiking was ook een lid van de Olympiade-commissie aanwezig (Tinka Muthert van de VCN) die de gewonnen bekers via de online kanalen in elk geval alvast kon tonen. We hopen dat de finalisten van 2020 en 2021volgend jaar alsnog naar het RMO kunnen komen om met de jury en de finalisten van 2022 te proosten op hun welverdiende prijzen. 

Zoals gebruikelijk ontvangen de kandidaten een beker, een geldbedrag en een boekenpakket van de Athenaeum Boekhandel in Amsterdam. De wisselbeker zal het komend jaar in Amsterdam blijven staan. Het organisatiecomité zal uitzwermen om een en ander aan de leerlingen uit te reiken. Niet onvermeld mag blijven dat Emma Vinkenoog en Pepijn Neger ook deelnamen aan de finale Latijn.

Het organisatiecomité feliciteert de kandidaten van harte met het behaald resultaat en dankt de beide juryleden voor hun zeer gewaardeerde inzet en de wijze waarop zij nu al voor de 8e keer en voor de 2e keer online de finale vorm hebben geven.

In de negende Klassieke Olympiade stond Ovidius’ Ars Amatoria centraal. Dit dichtwerk is opgezet in de traditie van de antieke leerdichten, maar met als onderwerp de kunst van het beminnen. In het eerste boek geeft Ovidius de jongens tips hoe ze een meisje van hun keuze kunnen veroveren. In het tweede boek geeft hij adviezen hoe een jongen de relatie kan bestendigen. In het derde boek richt hij zich tot de meisjes en geeft hij hun tips om zo goed mogelijk voor de dag te komen om zo een gewenste jongen te verkrijgen. Zeker in deze tijden een werk dat sommigen de wenkbrauwen doet fronsen; mogelijk was dat ook in de oudheid al het geval en heeft dit werk er mede voor gezorgd dat keizer Augustus Ovidius uit Rome heeft verbannen.

In de eerste ronde die op de eigen school werd afgenomen, kregen de leerlingen een passage waarin Ovidius beschrijft hoe je het gekozen meisje kunt benaderen tijdens haar tocht in een draagstoel of wanneer ze ergens aan het wandelen is. Hierover werden 24 vragen gesteld, voor een groot deel meerkeuze, van grammaticale, inhoudelijke en cultuurhistorische aard.

Op basis van de ingestuurde scores werden 52 leerlingen uitgenodigd voor de tweede ronde. Voor deze ronde lazen deze leerlingen twee passages, samen 102 regels: het eerste deel uit het eerste boek over plaatsen, zoals het theater en het circus, waar een jongen gemakkelijk een geschikt meisje kan vinden en benaderen; het tweede deel uit het derde boek, waarin meisjes tips krijgen voor hun gedrag bij diners en bij het liefdesspel.

Gebruikelijk is dat deze ronde centraal wordt afgenomen in januari, wat vanwege de pandemie dit jaar onmogelijk bleek. Deze tweede ronde werd daarom ook op de eigen school afgenomen en bovendien pas in de tweede week van maart. Mede daardoor namen uiteindelijk 36 leerlingen deel.

In één van de creatieve opdrachten gingen leerlingen aan de slag om een verhaal te schrijven waarin een Romeinse man op zijn minst drie adviezen van Ovidius in praktijk brengt in een levensechte Romeinse setting. Bijzonder was de draai die sommigen aan het verhaal gaven: een jongen die afgepoeierd werd door een meisje dat ook Ovidius had gelezen, één met wie het meisje mee naar buiten ging om hem vervolgens aan haar vriend voor te stellen.

Andere leerlingen kozen voor de opdracht die aansluit bij de metoo-discussies: er wordt op tv een discussie gehouden over de vraag of Ovidius’ werk wel of niet op school of universiteit behandeld mag worden. Hiervoor mochten zij de discussie beschrijven tussen een voor- en tegenstander, wat fraaie staaltjes van retoriek opleverde.

Natuurlijk hebben de leerlingen ook hun kennis van het Latijn laten blijken in een toets over de gelezen tekst. Hierin werden vragen van uiteenlopende soort gesteld, van etymologie tot tekstinterpretatie en van grammatica tot actualiteit.

Uiteindelijk werden op grond van het totaal van de tweede ronde drie kandidaten uitgenodigd voor de finale. Omdat deze feestelijke finale in april helaas niet kon doorgaan, hebben de juryleden zich ook dit jaar bereid verklaard tot een online-gesprek.

Hieronder volgt hun verslag.

Op zaterdagmiddag 10 april 2021 vond de finale plaats van de Klassieke Olympiaden Latijn. Drie excellente kandidaten hadden zich ter voorbereiding verdiept in Ovidius’ Ars Amatoria: Kallista Komdeur van het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldebarnevelt te Amersfoort, Pepijn Neger van het Stedelijk Gymnasium te Breda en Emma Vinkenoog van het Spinoza Lyceum te Amsterdam. Elke kandidaat kreeg gedurende een half uur de kans te laten zien wat hij of zij in huis had. De jury, bestaande uit Christoph Pieper van de Universiteit Leiden en Lidewij van Gils van de Universiteit van Amsterdam, was onder de indruk van de inzet en talenten van de drie kandidaten. Kallista was bijzonder goed voorbereid en wist haar gedegen grammaticale kennis goed toe te passen, ook bij een stukje ongeziene vertaling, waar ze zich direct nieuwsgierig en enthousiast aan wijdde. Pepijn maakte indruk met een prachtige voordracht van Ovidius, waarbij hij een onwaarschijnlijk groot gevoel voor metriek en inhoud wist te combineren. Daarnaast toonde hij zich een zelfstandige lezer van Ovidius’ verzen en liet hij zich met zichtbaar plezier verrassen door een nieuwe tekst. Emma gaf een voorbeeldige vertaling van de geselecteerde passage en ze wist metriek en formulering van Ovidius op knappe wijze te verbinden aan een eigen interpretatie. Het lukte haar bovendien de ongeziene passage uit de Remedia Amoris snel en foutloos voor te vertalen. Kortom, de jury heeft een zeer aangename middag doorgebracht met deze geweldige leerlingen en feliciteert graag de finalisten zelf, en hun familie en docenten met het niveau en plezier in Latijn dat zij al zo jong weten te behalen. Kallista behaalde de derde prijs, Pepijn de tweede. De winnares van 2021 is Emma Vinkenoog die we daarmee graag extra gelukwensen.

Bij de prijsuitreiking was ook een lid van de Olympiade-commissie aanwezig (Vera van de Ven van de VCN) die de gewonnen bekers via de online kanalen in elk geval alvast kon tonen. We hopen dat de finalisten van 2020 en 2021volgend jaar alsnog naar het RMO kunnen komen om met de jury en de finalisten van 2022 te proosten op hun welverdiende prijzen.

Zoals gebruikelijk ontvangen de kandidaten een beker, een geldbedrag en een boekenpakket van de Athenaeum Boekhandel in Amsterdam. De wisselbeker zal het komend jaar naar Amsterdam gaan. Het organisatiecomité zal uitzwermen om een en ander aan de leerlingen uit te reiken. Niet onvermeld mag blijven dat Emma Vinkenoog en Pepijn Neger ook deelnamen aan de finale Grieks.

Het organisatiecomité feliciteert de kandidaten van harte met het behaald resultaat en dankt de beide juryleden voor hun zeer gewaardeerde inzet en de wijze waarop zij voor de 2e keer online de finale vorm hebben geven.