Juryrapport Latijn jongeren 2025-2026

De Klassieke Olympiade Latijn

Bij de veertiende Klassieke Olympiade Grieks, in het schooljaar 2025-2026, stond De coniuratione Catilinae (De samenzwering van Catilina) van Sallustius centraal. In deze historische monografie beschrijft Sallustius de samenzwering die geleid werd door de patriciër Lucius Sergius Catilina, die enorme schulden had; de samenzwering vond plaats in het jaar 63 v.Chr, toen Cicero consul was. Nadat hij een aantal keren tevergeefs naar het ambt van consul had gedongen, smeedde hij een complot om de consuls en een groot aantal senatoren te vermoorden en door een staatsgreep de macht te grijpen. Hij recruteerde zijn aanhangers uit ontevreden edelen en verarmde boeren. Cicero kreeg lucht van de samenzwering en bestreed Catilina fel, onder andere in zijn beroemde Catilinarische redevoeringen. Catilina zag zich gedwongen Rome te ontvluchten en zich bij zijn medestanders in Etrurië te voegen. Cicero liet de in Rome achtergebleven en gevangen genomen samenzweerders zonder proces ter dood brengen. Kort daarna werd Catilina’s leger in de buurt van Florence in de pan gehakt, waarbij Catilina zelf sneuvelde.

De wedstrijd en de deelnemers

De eerste ronde, waaraan 328 leerlingen uit het hele land deelnamen, werd op de scholen van de deelnemers afgenomen. De betrokken docenten hebben het werk van hun leerlingen met een door ons opgesteld antwoordmodel gecorrigeerd en de scores half november aan ons toegestuurd. De deelnemers kregen een passage uit het eind van het werk voorgelegd, waarin beschreven wordt hoe Catilina ervoor kiest te sneuvelen in plaats van zich gevangen te laten nemen. De leerlingen moesten 21 vragen van grammaticale, inhoudelijke en cultuurhistorische aard over deze passage beantwoorden. Op grond van de scores werden 62 leerlingen geselecteerd voor de tweede ronde, van wie er 42 daadwerkelijk aan de tweede ronde hebben deelgenomen.

Voor de tweede ronde moesten de leerlingen een pensum bestuderen waarin enkele passages uit het werk waren opgenomen. Een daarvan ging over de jeugd van Catilina; in een andere passage wordt beschreven hoe Cicero reageert als hij verneemt dat er een samenzwering is; weer een andere passage was afkomstig uit een redevoering van Catilina tot zijn medestanders. De kandidaten voor de tweede ronde hebben op 30 januari 2026 in het Cygnusgymnasium te Amsterdam 23 vragen en opdrachten over de tekst gemaakt en daarnaast een creatieve opdracht geschreven. Bij de creatieve opdracht konden ze kiezen uit twee thema’s. Voor de eerste opdracht moesten de kandidaten zich inleven in de positie van een bendeleider en een methode bedenken om zoveel mogelijk jongeren te ronselen voor hun bende. Het tweede thema was een interview met Catilina in het programma Welkom bij de Romeinen.

Uiteindelijk werden op grond van het totaal van deze tweede ronde drie kandidaten uitgenodigd voor de finale. Deze kon op 11 april 2026 weer plaatsvinden in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden, waar zij werden ondervraagd door twee universitaire docenten, Lidewij van Gils van de Universiteit van Amsterdam en Jörn Soerink van de Universiteit Leiden. Hun verslag volgt hieronder.

De finale

Tijdens de finale van de Olympiade Latijn mochten wij, Lidewij van Gils (UvA) en Jörn Soerink (UL), drie kandidaten aan de tand voelen over een passage uit Sallustius’ De coniuratione Catilinae. De passage die de kandidaten hadden bestudeerd, doet verslag van de senaatsvergadering van 5 december 63 v.Chr., in de tempel van Concordia. De centrale vraag was: wat te doen met de gearresteerde samenzweerders? Caesar pleit ervoor om de gearresteerde samenzweerders levenslang op te sluiten (hoogst ongebruikelijk in de Romeinse wereld), waarna Cato de Jongere in een vurig betoog beargumenteert dat de samenzweerders geëxecuteerd moeten worden – wat uiteindelijk ook onder leiding van Cicero als consul is gebeurd.   

De uitslag

Andrew Sherstnev (Cygnus Gymnasium, Amsterdam) bleek een opvallend snelle vertaler van het Latijn, zelfs toen hij een nog niet eerder geziene passage voor ogen kreeg. Hij is duidelijk gewend in meerdere talen te denken, maar hij formuleerde zorgvuldig zijn Nederlandse zinnen en kon ook inhoudelijke verbanden leggen bij het lezen van het Latijn. Daarbij was hij ook behoorlijk goed op de hoogte van de context van de redevoering van Cato die centraal stond in de passage die we de kandidaten voorlegden. De snelheid had als keerzijde dat we af en toe moesten vragen om iets meer oog voor details in de tekst van Sallustius, waar Andrew in tweede instantie wel goed uit kwam. We waren als jury onder de indruk van zijn grote woordenschat en bovendien bleek hij al goed raad te weten met een kritisch apparaat onderaan een wetenschappelijke tekstuitgave. Een leuke afsluiter was zijn verdediging van een bepaalde tekstvariant op basis van Sallustius’ stijlkenmerken. Andrew eindigt dit jaar op de derde plaats van de Klassieke Olympiade Latijn. 

Nina de Jong (Stedelijk Gymnasium Schiedam) had duidelijk plezier in het Latijn van Sallustius: nog voordat wij haar een vraag hadden gesteld, begon zij te vertellen waarom zij de door ons geselecteerde passage zo leuk vond. Haar vertaling, vervolgens, was vrijwel foutloos, met enkele fraaie vondsten in het Nederlands (o.a. “de republiek hing aan een zijden draadje” voor res publica in extremo sita est). Nina had zich duidelijk goed voorbereid, want ook onze grammaticale en stilistische vragen wist zij moeiteloos te beantwoorden. Ook de ongeziene tekst wist zij, met enkele kleine aanwijzingen, prima te ontsluiten. Wij waren als jury echter vooral onder de indruk van haar begrip van de inhoud van de tekst: zij wist Cato’s snerende opmerkingen over de teloorgang van Romeinse waarden als fortitudo en liberalitas uitstekend te verbinden met de politieke situatie en de maatschappelijke problemen die de voedingsbodem vormden voor Catilina’s revolutionaire politiek, alsmede met de moraliserende boodschap van Sallustius als historiograaf. Kortom, het was voor ons duidelijk dat Nina zich Sallustius’ Bellum Catilinae zowel qua Latijn als qua inhoud uitstekend eigen gemaakt. Ze heeft dit jaar de tweede prijs gewonnen.

Vanaf het moment dat Marnix Schenau (Gymnasium Haganum, Den Haag) de Cleopatrazaal van het RMO binnenkwam, spatte het enthousiasme ervan af. Bij het zien van een tweede blad met een ongeziene passage uit een wetenschappelijke editie, reageerde hij direct met ‘Oh, leuk!’. Het voorvertalen ging in een razend tempo en was bovendien uiterst precies, waarbij hij al tijdens het vertalen begrip liet zien voor de inhoud, de context en stilistische eigenaardigheden. Na een zeldzame stilte die hij liet vallen, merkte hij op: ‘Dit is wel een asyndeton, maar ik vertaal toch even met “en”…’, waarna hij zijn hoge tempo weer oppakte. Als een ervaren docent nam hij ons mee in de tekst en dacht hij hardop, zodat we de logica achter bepaalde vertaalkeuzes konden volgen. Aangekomen bij de ongeziene passage, de redevoering van Caesar uit hetzelfde werk van Sallustius, ging Marnix gretig aan de slag en vertaalde foutloos voor wat er stond. De eerste prijs dit jaar gaat naar Marnix Schenau.